fa-deraya

درس 11:

سه شنبه 12/10/1402 هـ.ش مطابق با 19/جمادی الثانی/1445 هـ.ق، کابل، حوزه علمیّه دارالمعارف اهلبیت(ع).

تذکّر: نوشته معظّم له عربی بوده به شاگردان فارسی ارائه می گردد غیر از متون، احادیث و نقل و قول ها.

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمدلله ربّ العالمین، الصّلاة والسّلام علی خیر خلقه و اشرف بریّته ابی القاسم المصطفی محمّد و علی آله الاطیبین و صحبه المنتجبین لاسیّما بقیة الله فی الارضین روحی و ارواح العالمین لتراب مقدمه الفداء.

حدیث قدسی

مرحوم شیخ بهائی(ره) حدیث قدسی را چنین تعریف نموده:

«ما یحکی کلامه تعالی غیر متحّد بالشیئ منه[1]».

و مرحوم سید حسن صدر(ره) چنین تعریف کرده:

«و من الحدیث یسمّی حدیثاً قدسیاً وهو ما یحکی کلامه تعالی غیر متحد بالشیئ منه نحو قوله: قال الله تعالی[2]».

و مرحوم علّامه ی مامقانی(ره) چنین تعریف کرده:

«الحدیث القدسی عبارة: عمّا حکاه احد الانبیاء او الاوصیاء من الکلام المنزل لا علی وجه الاعجاز[3]».

انصاف اینست که: حدیث در لغت به معنای جدید است مقابل قدیم حسب آنچه صحاح اللغة بیان نموده[4] و در اصطلاح هرکلامی که از معصوم صادر شود یا منتهی به او باشد حدیث گفته می شود و حدیث بر دو قسم است:

قسم اوّل: حدیث قدسی است.

قسم دوّم: حدیث غیر قدسی.

و امّا قسم اوّل که حدیث قدسی باشد عبارت است از کلام الله متعال به قسمی که نبی(ص) از خداوند حکایت کند یا احد ائمه ی معصومین بدون غرض اعجاز و گمان می کنم که منشأ حدیث قدسی شب معراج باشد.

ناگفته نماند که: از حدیث قدسی به «کلام ربّانی» نیز تعبیر می شود و گاهی به «کلام الهی» و لکن وحی منزل نبوده جبرئیل(ع) آن را نیاورده بلکه حکمت الهی از عالم غیب یا از فوق عرش به نبی القاء نموده و نبی به وصی­اش سپرده و وصی اوّل به اوصیای بعد سپرده تا رسیده به خاتم اوصیا روحی فداه لکن به الفاظی که از جانب الله متعال به نبی القاء شده و از طریق ایشان به وصی اوّل.

و امّا حدیث غیر قدسی از جانب نبی است یا از جانب وصی به الفاظ و تعبیرات خودشان بنابراین ماهیّت حدیث قدسی ماهیّت آیات است و ماهیّت احادیث غیر قدسی غیر ماهیّت آیات بوده ماهیّت نبوی و ولوی دارد به ترکیبات بشری و لکن ترکیبات الهی در آن دیده نمی شود.

***

(1) الوجیزة فی علم الدرایة، ص3.

(2) نهایة الدرایة، ص85.

(3) مقباس الهدایة، ج1، ص70.

(4) صحاح اللغة، ج1، ص278.