درس 154:
چهارشنبه 13/3/1405 هـ.ش مطابق با 18/ ذی الحجه/1447 هـ.ق، کابل، حوزه علمیّه دارالمعارف اهلبیت(ع).
تذکّر: نوشته معظّم له عربی بوده به شاگردان فارسی ارائه میگردد غیر از متون، احادیث و نقل و قولها.
بسم الله الرحمن الرحیم
الحمدلله ربّ العالمین، الصّلاة والسّلام علی خیر خلقه و اشرف بریّته ابی القاسم المصطفی محمّد و علی آله الاطیبین و صحبه المنتجبین لاسیّما بقیة الله فی الارضین روحی و ارواح العالمین لتراب مقدمه الفداء.
شهادت مصنّفین کتب اربعه
زمانی که مشایخ ثلاثه که کلینی و صدوق و مرحوم شیخ طوسی رحمت الله علیهم باشند در صحّت روایات کتبشان شهادت دهند و بگویند که اخبار مرویهشان از ائمه(ع) صادر شدهاند بر اثر قراینی که مرحوم فیض کاشانی بر آن اشاره نموده آیا میشود که بر این شهادتها اعتماد نمود و خبر عادل را حجت دانست یا خیر؟
ممکن است جواب داده شود که خبر عادل حجت است و شهادت آن مسموع زمانی که از چیزی خبر بدهد و خبرش عن حسّ باشد نه عن حدس و اخبار عن حدس حجیّت ندارد مگر بر خود مخبر و امّا غیرش نمیتواند بر آن تکیه کند الّا در موارد نادره مانند فتوی مفتی نسبت به مستفتی و اخبار این جماعت مبنی بر صدور اخبار عن حدس است نه اخبار عن حسّ.
توضیح جواب این است که احتمال خلاف و رد آن در کلام عادل از دو امر زیر نشأت میگیرد:
امر اوّل: تعمّد کذب است که چنین چیزی در قبال خبر عادل منفی میباشد زیرا: عدالت عادل با تعمّد کذب نمیسازد.
امر دوّم: احتمال خطا و اشتباه است که آن نیز مرتفع است به سبب اصل عقلایی مسلّم که عبارت از اصل عدم خطا و اشتباه باشد و لکن چنین اصلی نزد عقلاء اختصاص دارد به اخباری که عن حس باشد و امّا در اخبار عن حدس چنین اصلی وجود ندارد بنابر این از این دو امر و دو مقدمه نتیجه میگیریم که اصلی در ما نحن فیه وجود ندارد که این احتمال را رفع کند فلذا شهادت عن حدس فقط برای خود مخبر عن حدس حجیّت دارد نه برای دیگران
و امّا مقامی که ما از آن بحث میکنیم مشایخ ثلاثهاند که معصومین(ع) را ندیدهاند و سمع کلام نکردهاند و امّا اخبار آنان به این مشایخ منتقل شدهاند بر اساس قراین و شواهد که این قراین و شواهد اطمینان به صدور را بوجود میآورد و در مثل شهادات اینان اصل عدم خطا جاری نمیشود فلذا در حق غیر حجیّت پیدا نمیکنند.
***