fa-derayaدرس خارج فقه و اصول

درس 154:

چهار‌شنبه 13/3/1405 هـ.ش مطابق با 18/ ذی الحجه/1447 هـ.ق، کابل، حوزه علمیّه دارالمعارف اهلبیت(ع).

تذکّر: نوشته معظّم له عربی بوده به شاگردان فارسی ارائه می­گردد غیر از متون، احادیث و نقل و قول­ها.

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمدلله ربّ العالمین، الصّلاة والسّلام علی خیر خلقه و اشرف بریّته ابی القاسم المصطفی محمّد و علی آله الاطیبین و صحبه المنتجبین لاسیّما بقیة الله فی الارضین روحی و ارواح العالمین لتراب مقدمه الفداء.

شهادت مصنّفین کتب اربعه

زمانی که مشایخ ثلاثه که کلینی و صدوق و مرحوم شیخ طوسی رحمت الله علیهم باشند در صحّت روایات کتب­شان شهادت دهند و بگویند که اخبار مرویه­شان از ائمه(ع) صادر شده­اند بر اثر قراینی که مرحوم فیض کاشانی بر آن اشاره نموده آیا می­شود که بر این شهادت­ها اعتماد نمود و خبر عادل را حجت دانست یا خیر؟

ممکن است جواب داده شود که خبر عادل حجت است و شهادت آن مسموع زمانی که از چیزی خبر بدهد و خبرش عن حسّ باشد نه عن حدس و اخبار عن حدس حجیّت ندارد مگر بر خود مخبر و امّا غیرش نمی­تواند بر آن تکیه کند الّا در موارد نادره مانند فتوی مفتی نسبت به مستفتی و اخبار این جماعت مبنی بر صدور اخبار عن حدس است نه اخبار عن حسّ.

توضیح جواب این است که احتمال خلاف و رد آن در کلام عادل از دو امر زیر نشأت می­گیرد:

امر اوّل: تعمّد کذب است که چنین چیزی در قبال خبر عادل منفی می­باشد زیرا: عدالت عادل با تعمّد کذب نمی­سازد.

امر دوّم: احتمال خطا و اشتباه است که آن نیز مرتفع است به سبب اصل عقلایی مسلّم که عبارت از اصل عدم خطا و اشتباه باشد و لکن چنین اصلی نزد عقلاء اختصاص دارد به اخباری که عن حس باشد و امّا در اخبار عن حدس چنین اصلی وجود ندارد بنابر این از این دو امر و دو مقدمه نتیجه می­گیریم که اصلی در ما نحن فیه وجود ندارد که این احتمال را رفع کند فلذا شهادت عن حدس فقط برای خود مخبر عن حدس حجیّت دارد نه برای دیگران

و امّا مقامی که ما از آن بحث می­کنیم مشایخ ثلاثه­اند که معصومین(ع) را ندیده­اند و سمع کلام نکرده­اند و امّا اخبار آنان به این مشایخ منتقل شده­اند بر اساس قراین و شواهد که این قراین و شواهد اطمینان به صدور را بوجود می­آورد و در مثل شهادات اینان اصل عدم خطا جاری نمی­شود فلذا در حق غیر حجیّت پیدا نمی­کنند.

***