fa-osoolدرس خارج فقه و اصول

درس 388:

دو‌شنبه 21/2/1405 هـ.ش مطابق با 24/ذی القعده/1447 هـ.ق، کابل، حوزه علمیّه دارالمعارف اهلبیت(ع).

تذکّر: دروس معظّم له عربی بوده به شاگردان فارسی ارائه می­گردد غیر از متون، احادیث و نقل و قول­ها.

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمدلله ربّ العالمین، الصّلاة والسّلام علی خیر خلقه و اشرف بریّته ابی القاسم المصطفی محمّد و علی آله الاطیبین و صحبه المنتجبین لاسیّما بقیة الله فی الارضین روحی و ارواح العالمین لتراب مقدمه الفداء.

مهارب اعلام و اعاظم

مرحوم شیخ اعظم فرارگاهی را از این اشکال مطرح نموده و آن اینکه قید باید قید ماده باشد نه قید هیئت

و همچنان مرحوم صاحب فصول فرارگاهی را مطرح کرده و آن اینکه واجب در این موارد واجب معلّق است چه اینکه وجوب بر مبنای شیخ و صاحب فصول فعلی می­باشد هرچند که واجب استقبالی است.

و همچنان صاحب کفایه این موارد را از قبیل واجب مشروط می­داند به شرط متأخر فلذا وجوب ذی المقدمه فعلی می­شود و از این فعلیّت محذور وجوب مقدمه قبل از وجوب ذیها لازم نمی­آید زیرا: مرجع شرط متأخر نزد آخوند به شرط مقارن است چه اینکه شرط در حقیقت مطابق ما ذهب آخوند علم مولی است و تصوّر او به وجود شرط در ظرف آن

و همچنان مرحوم محقق اردبیلی مطابق حکایت المحصول[1] مهربی را مطرح کرده و آن اینکه: وجوب مقدمه وجوب نفسی تهیّئی است در جاهل بالغ که می­داند بعد از دخول وقت تعلّم احکام برایش ممکن نیست.

فرارگاه یا مهرب پنجمی مطرح است مطابق حکایت المحصول[2] که می­فرماید:

وجوب مولوی از وجوب ذیها ناشی نمی­باشد حیث اینکه فعلیّت وجوب مقدمه منع نمی­باشد بدون فعلیّت وجوب ذی المقدمه که مطابق این مهرب قول مشهور باطل می­شود که می­گفتند: فعلیّت وجوب مقدمه تابع فعلیّت وجوب ذیها می­باشد حدوثاً و بقاءً و اینکه مقدمه واجب غیری است ثابت می­کند که منشأ آن وجوب ذیها از اراده آن می­باشد فلذا وجوب مقدمه لازم اعم می­گردد برای وجوب ذیها نه لازم مساوی

و امّا این مهرب نزد علامه سبحانی تمام نمی­باشد و همچنان مهارب اربعه که قبل از مهرب خامس مطرح شد زمانی مهارب به حساب می­آیند که فعلیّت ذی المقدمه ثابت شود و چنانچه فعلیّت ذی المقدمه ثابت نشود این مهارب، مهارب به حساب نمی­آیند.

***

[1]) المحصول، ج1، ص29.

[2]) همان.