درس 388:
دوشنبه 21/2/1405 هـ.ش مطابق با 24/ذی القعده/1447 هـ.ق، کابل، حوزه علمیّه دارالمعارف اهلبیت(ع).
تذکّر: دروس معظّم له عربی بوده به شاگردان فارسی ارائه میگردد غیر از متون، احادیث و نقل و قولها.
بسم الله الرحمن الرحیم
الحمدلله ربّ العالمین، الصّلاة والسّلام علی خیر خلقه و اشرف بریّته ابی القاسم المصطفی محمّد و علی آله الاطیبین و صحبه المنتجبین لاسیّما بقیة الله فی الارضین روحی و ارواح العالمین لتراب مقدمه الفداء.
مهارب اعلام و اعاظم
مرحوم شیخ اعظم فرارگاهی را از این اشکال مطرح نموده و آن اینکه قید باید قید ماده باشد نه قید هیئت
و همچنان مرحوم صاحب فصول فرارگاهی را مطرح کرده و آن اینکه واجب در این موارد واجب معلّق است چه اینکه وجوب بر مبنای شیخ و صاحب فصول فعلی میباشد هرچند که واجب استقبالی است.
و همچنان صاحب کفایه این موارد را از قبیل واجب مشروط میداند به شرط متأخر فلذا وجوب ذی المقدمه فعلی میشود و از این فعلیّت محذور وجوب مقدمه قبل از وجوب ذیها لازم نمیآید زیرا: مرجع شرط متأخر نزد آخوند به شرط مقارن است چه اینکه شرط در حقیقت مطابق ما ذهب آخوند علم مولی است و تصوّر او به وجود شرط در ظرف آن
و همچنان مرحوم محقق اردبیلی مطابق حکایت المحصول[1] مهربی را مطرح کرده و آن اینکه: وجوب مقدمه وجوب نفسی تهیّئی است در جاهل بالغ که میداند بعد از دخول وقت تعلّم احکام برایش ممکن نیست.
فرارگاه یا مهرب پنجمی مطرح است مطابق حکایت المحصول[2] که میفرماید:
وجوب مولوی از وجوب ذیها ناشی نمیباشد حیث اینکه فعلیّت وجوب مقدمه منع نمیباشد بدون فعلیّت وجوب ذی المقدمه که مطابق این مهرب قول مشهور باطل میشود که میگفتند: فعلیّت وجوب مقدمه تابع فعلیّت وجوب ذیها میباشد حدوثاً و بقاءً و اینکه مقدمه واجب غیری است ثابت میکند که منشأ آن وجوب ذیها از اراده آن میباشد فلذا وجوب مقدمه لازم اعم میگردد برای وجوب ذیها نه لازم مساوی
و امّا این مهرب نزد علامه سبحانی تمام نمیباشد و همچنان مهارب اربعه که قبل از مهرب خامس مطرح شد زمانی مهارب به حساب میآیند که فعلیّت ذی المقدمه ثابت شود و چنانچه فعلیّت ذی المقدمه ثابت نشود این مهارب، مهارب به حساب نمیآیند.
***
[1]) المحصول، ج1، ص29.
[2]) همان.