fa-rejalدرس خارج فقه و اصول

درس 234:

یک‌‌‌ شنبه 6/2/1405 هـ.ش مطابق با 9/ ذی القعده/1447 هـ.ق، کابل، حوزه علمیّه دارالمعارف اهلبیت(ع).

تذکّر: نوشته معظّم له عربی بوده به شاگردان فارسی ارائه می­گردد غیر از متون، احادیث و نقل و قول­ها.

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمدلله ربّ العالمین، الصّلاة والسّلام علی خیر خلقه و اشرف بریّته ابی القاسم المصطفی محمّد و علی آله الاطیبین و صحبه المنتجبین لاسیّما بقیة الله فی الارضین روحی و ارواح العالمین لتراب مقدمه الفداء.

د: مُخضرم و مولی

مخضرم به ضمّ میم، سکون ضاد و فتح راء نزد محدّثین دو تعریف دارند هرچند نزدیک به هم اند که به ترتیب یادآور می­شویم:

تعریف اوّل: تعریف بعضی محدّثین است که مخضرم را بر کسانی اطلاق می­کنند که هردو عصر جاهلیّت و اسلام را درک کرده باشد و سپس مسلمان شده باشد مانند: نجاشی پادشاه حبشه و لکن رسول خدا را در زمان حیاتش ملاقات نکرده باشد.

تعریف دوّم: تعریف بعض دیگر محدّثین است که مخضرم را بر کسانی اطلاق می­کند که هردو عصر را درک کرده باشند و لکن رسول خدا را ملاقات نکرده باشند و سپس اسلام آورده باشند ولی فرق نمی­کند که اسلامش در حیات رسول خدا باشد یا بعد از ارتحالش[1].

و امّا “مولی” نیز تعاریفی دارد که هرچند نزدیک به هم اند ولی برای اهمیّت موضوع همه را متعرّض می­شویم: تعریف اوّل: تعریف بعضی محدّثین است که مولی را اطلاق می­کند بر کسی که به دست شخص دیگر غیر از رسول خدا(ص) اسلام آورده باشد.

تعریف دوّم: تعریف بعض دیگر است که مولی را اطلاق می­کند بر کسی که هم پیمان مسلمانی قرار گرفته باشد و اصطلاحاً به آن شخص حلیف المسلم گفته می­شود.

تعریف سوّم: تعریف گروه سوّم است که مولی را اطلاق می­کنند به غلامی که به دست مسلمانی آزاد شده باشد.  تعریف چهارم: تعریف گروه دیگر است که مولی را اطلاق می­کنند بر مالک و مملوک هرچند که بطور غالب بر مالک اطلاق می­شود.

تذکر: “موالی” که از کلمه مولی گرفته شده بر عجم­ها اطلاق می­شود که در نشر احادیث در جهان اسلام نقش اساسی بازی کرده­اند در عین حالی که از انظار حکّام افتاده بودند و این کلمه نوعی از تحقیر را نیز با خود حمل می­کند که از سوی فضای حاکم بر اجتماع بر این کلمه اشراب داده شد هرچند در حقیقت بار تحقیری ندارد. ­

***

[1]) اصطلاحات الحدیث، ص39-38.