درس 234:
یک شنبه 6/2/1405 هـ.ش مطابق با 9/ ذی القعده/1447 هـ.ق، کابل، حوزه علمیّه دارالمعارف اهلبیت(ع).
تذکّر: نوشته معظّم له عربی بوده به شاگردان فارسی ارائه میگردد غیر از متون، احادیث و نقل و قولها.
بسم الله الرحمن الرحیم
الحمدلله ربّ العالمین، الصّلاة والسّلام علی خیر خلقه و اشرف بریّته ابی القاسم المصطفی محمّد و علی آله الاطیبین و صحبه المنتجبین لاسیّما بقیة الله فی الارضین روحی و ارواح العالمین لتراب مقدمه الفداء.
د: مُخضرم و مولی
مخضرم به ضمّ میم، سکون ضاد و فتح راء نزد محدّثین دو تعریف دارند هرچند نزدیک به هم اند که به ترتیب یادآور میشویم:
تعریف اوّل: تعریف بعضی محدّثین است که مخضرم را بر کسانی اطلاق میکنند که هردو عصر جاهلیّت و اسلام را درک کرده باشد و سپس مسلمان شده باشد مانند: نجاشی پادشاه حبشه و لکن رسول خدا را در زمان حیاتش ملاقات نکرده باشد.
تعریف دوّم: تعریف بعض دیگر محدّثین است که مخضرم را بر کسانی اطلاق میکند که هردو عصر را درک کرده باشند و لکن رسول خدا را ملاقات نکرده باشند و سپس اسلام آورده باشند ولی فرق نمیکند که اسلامش در حیات رسول خدا باشد یا بعد از ارتحالش[1].
و امّا “مولی” نیز تعاریفی دارد که هرچند نزدیک به هم اند ولی برای اهمیّت موضوع همه را متعرّض میشویم: تعریف اوّل: تعریف بعضی محدّثین است که مولی را اطلاق میکند بر کسی که به دست شخص دیگر غیر از رسول خدا(ص) اسلام آورده باشد.
تعریف دوّم: تعریف بعض دیگر است که مولی را اطلاق میکند بر کسی که هم پیمان مسلمانی قرار گرفته باشد و اصطلاحاً به آن شخص حلیف المسلم گفته میشود.
تعریف سوّم: تعریف گروه سوّم است که مولی را اطلاق میکنند به غلامی که به دست مسلمانی آزاد شده باشد. تعریف چهارم: تعریف گروه دیگر است که مولی را اطلاق میکنند بر مالک و مملوک هرچند که بطور غالب بر مالک اطلاق میشود.
تذکر: “موالی” که از کلمه مولی گرفته شده بر عجمها اطلاق میشود که در نشر احادیث در جهان اسلام نقش اساسی بازی کردهاند در عین حالی که از انظار حکّام افتاده بودند و این کلمه نوعی از تحقیر را نیز با خود حمل میکند که از سوی فضای حاکم بر اجتماع بر این کلمه اشراب داده شد هرچند در حقیقت بار تحقیری ندارد.
***
[1]) اصطلاحات الحدیث، ص39-38.