fa-osoolدرس خارج فقه و اصول

درس 378:

دو‌شنبه 7/2/1405 هـ.ش مطابق با 10/ذی القعده/1447 هـ.ق، کابل، حوزه علمیّه دارالمعارف اهلبیت(ع).

تذکّر: دروس معظّم له عربی بوده به شاگردان فارسی ارائه می گردد غیر از متون، احادیث و نقل و قول­ها.

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمدلله ربّ العالمین، الصّلاة والسّلام علی خیر خلقه و اشرف بریّته ابی القاسم المصطفی محمّد و علی آله الاطیبین و صحبه المنتجبین لاسیّما بقیة الله فی الارضین روحی و ارواح العالمین لتراب مقدمه الفداء.

امر رابع: در تقسیمات واجب است

ذی المقدمه که واجب باشد بازهم تقسیمات عدیده دارد که به ترتیب یادآور می شویم:

تقسیم اوّل: تقسیم واجب است بسوی مطلق و مشروط و هرکدام تعریفی دارد که به نوبت ذکر می کنیم:

الف: تعریف مطلق است و آن اینکه هرگاه واجبی وجوبش متوقف نباشد بر وجود چیز دیگر آن را مطلق گوید مانند نماز که وجوبش متوقف نیست بر ستر و طهارت مثلاً بلکه وجودش متوقف است و امّا وجوبش متوقف بر دخول وقت است.

ب: واجب مشروط آن است که وجودش متوقف باشد بر آنچه وجوبش بر آن متوقف است مانند: حج و زکات که وجوبش بر استطاعت توقّف دارد و همچنان بر نصاب و این دو تعریف تعریف مرحوم میرزا صاحب قوانین است[1].

و امّا مرحوم صاحب فصول واجب مطلق را این گونه تعریف می کند که: واجب مطلق چیزی است که وجوبش متوقّف نیست بر امر غیر حاصل مانند: معرفت و امّا واجب مشروط نقطه مقابل مطلق است[2].

تعریف سوّم: مال مرحوم عمیدی است در شرح تهذیب که می فرماید: واجب مطلق آن است که وجوبش متوقّف نباشد بر چیزی غیر از شرایط عامه تکلیف مثل بلوغ و عقل و علم و قدرت و واجب مشروط چیزی است که وجوبش متوقّف باشد بر چیزی غیر از شرایط عامه[3].

تعریف چهارم: مال مرحوم آخوند است که می فرماید: واجب مطلق آن است که وجوبش متوقّف نباشد بر چیزی و نقطه مقابلش واجب مشروط است[4].

و تعریفات دیگری نیز وجود دارد که بالتمام مخدوش­اند بعضی به عدم مانع و بعضی به عدم جامع به جهت اینکه تمام این تعریفات تعریفات لفظیه اند نه تعریفات حقیقیه بنابراین رسم گفته نمی شود و حتی حد ناقص نیز گفته نمی شود چه رسد از حد تام بنابراین اطلاق مطلق بر واجب و همچنان اطلاق مشروط بر آن از نوع اطلاق کلّی بر فرد است نه بر چیز دیگر.

***

[1]) قوانین الاصول، ج1، ص100.

[2]) الفصول، ص79.

[3]) شرح التهذیب، ص754 و 681.

[4]) الکفایة، ج1، ص148.