درس 378:
دوشنبه 7/2/1405 هـ.ش مطابق با 10/ذی القعده/1447 هـ.ق، کابل، حوزه علمیّه دارالمعارف اهلبیت(ع).
تذکّر: دروس معظّم له عربی بوده به شاگردان فارسی ارائه می گردد غیر از متون، احادیث و نقل و قولها.
بسم الله الرحمن الرحیم
الحمدلله ربّ العالمین، الصّلاة والسّلام علی خیر خلقه و اشرف بریّته ابی القاسم المصطفی محمّد و علی آله الاطیبین و صحبه المنتجبین لاسیّما بقیة الله فی الارضین روحی و ارواح العالمین لتراب مقدمه الفداء.
امر رابع: در تقسیمات واجب است
ذی المقدمه که واجب باشد بازهم تقسیمات عدیده دارد که به ترتیب یادآور می شویم:
تقسیم اوّل: تقسیم واجب است بسوی مطلق و مشروط و هرکدام تعریفی دارد که به نوبت ذکر می کنیم:
الف: تعریف مطلق است و آن اینکه هرگاه واجبی وجوبش متوقف نباشد بر وجود چیز دیگر آن را مطلق گوید مانند نماز که وجوبش متوقف نیست بر ستر و طهارت مثلاً بلکه وجودش متوقف است و امّا وجوبش متوقف بر دخول وقت است.
ب: واجب مشروط آن است که وجودش متوقف باشد بر آنچه وجوبش بر آن متوقف است مانند: حج و زکات که وجوبش بر استطاعت توقّف دارد و همچنان بر نصاب و این دو تعریف تعریف مرحوم میرزا صاحب قوانین است[1].
و امّا مرحوم صاحب فصول واجب مطلق را این گونه تعریف می کند که: واجب مطلق چیزی است که وجوبش متوقّف نیست بر امر غیر حاصل مانند: معرفت و امّا واجب مشروط نقطه مقابل مطلق است[2].
تعریف سوّم: مال مرحوم عمیدی است در شرح تهذیب که می فرماید: واجب مطلق آن است که وجوبش متوقّف نباشد بر چیزی غیر از شرایط عامه تکلیف مثل بلوغ و عقل و علم و قدرت و واجب مشروط چیزی است که وجوبش متوقّف باشد بر چیزی غیر از شرایط عامه[3].
تعریف چهارم: مال مرحوم آخوند است که می فرماید: واجب مطلق آن است که وجوبش متوقّف نباشد بر چیزی و نقطه مقابلش واجب مشروط است[4].
و تعریفات دیگری نیز وجود دارد که بالتمام مخدوشاند بعضی به عدم مانع و بعضی به عدم جامع به جهت اینکه تمام این تعریفات تعریفات لفظیه اند نه تعریفات حقیقیه بنابراین رسم گفته نمی شود و حتی حد ناقص نیز گفته نمی شود چه رسد از حد تام بنابراین اطلاق مطلق بر واجب و همچنان اطلاق مشروط بر آن از نوع اطلاق کلّی بر فرد است نه بر چیز دیگر.
***
[1]) قوانین الاصول، ج1، ص100.
[2]) الفصول، ص79.
[3]) شرح التهذیب، ص754 و 681.
[4]) الکفایة، ج1، ص148.