درس 182:
یک شنبه 25/8/1404 هـ.ش مطابق با 25/ جمادی الاولی/1447 هـ.ق، کابل، حوزه علمیّه دارالمعارف اهلبیت(ع).
تذکّر: نوشته معظّم له عربی بوده به شاگردان فارسی ارائه می گردد غیر از متون، احادیث و نقل و قولها.
بسم الله الرحمن الرحیم
الحمدلله ربّ العالمین، الصّلاة والسّلام علی خیر خلقه و اشرف بریّته ابی القاسم المصطفی محمّد و علی آله الاطیبین و صحبه المنتجبین لاسیّما بقیة الله فی الارضین روحی و ارواح العالمین لتراب مقدمه الفداء.
چنانچه مسیر حدیث ظواهر و جمود بر آن باشد به ناچار مناهج و مذاهب مختلف ایجاد می شود که در آنها معتقدات یهود و نصارا و مجوس مشاهده می گردد الّا در بعضی موارد اندک بنابراین تجسیم و تشبیه و رؤیت و جبر ظهور می یابد و قِدَم کلام الله و خلق اعمال و امثالش به میان می آید و در این میان عقائد نصرانیّت و مسیحیّت که در عهد قدیم و جدید آمده تبارز پیدا می کند.
و چون از نظر حشویّه ظواهر حدیث و جمود بر آن ملاک است مفاد احادیث و اسناد و معانی آنها ملاک قرار نمی گیرد و احادیث بر کتاب عرضه نمی شوند و مخالفت آنها با عقل سلیم نیز در نظر گرفته نمی شود، علی هذا احادیث منکر و ضعاف و امثالش وفرت پیدا می کنند و در اثر وفور آنها جهالات متراکمه و ظلمات متکاثفه در جامعه ایجاد می شود و عقائد یهود و نصارا بین مسلمین رسوخ می یابد و حتی در تفسیر کلام مبین مشاهده شده راه پیدا می کند.
حشویّه و رفقای شان در اهمیت حدیث و ظواهر آن به حدی مبالغه کردند که گفتند: سنت با قرآن نسخ نمی شود و لکن قرآن با سنت نسخ می شود و ملاک قضاوت قرار می گیرد[1].
و همچنان می گویند که: قرآن نیازمندتر است به سنت تا احتیاج سنت به قرآن[2].
و همچنان در شرح سنن ابی داوود اینگونه آمده است که: قول به عرضه ی احادیث در کتاب قولی است که زنادقه آن را وضع کرده اند[3].
درحالیکه احادیث حجّت الهیّه است بعد از قرآن نه قبل از آن و نه در عرض آن و فرق بین حدیث و قرآن این است که کتاب لفظ، مفاد و معنایش از خدای سبحان است و حدیث لفظش از رسول الله است و مفاد و معنایش از خدای متعال پس در حقیقت مفاد اصل «فاصبحوا بین اخویکم[4]» و «الصلح جائز» کلام واحد است همان گونه که «فتیمّموا صعیداً طیّبا[5]» و «التراب احد الطهورین یکفیک عشر سنین» حقیقت واحده دارد.
و لکن چنین جایگاه جلیل و منزلت رفیع برای حدیث اقتضاء می کند مزید عنایت را به احادیث و دراست آن به احسن اسانید و تعمق در اسناد و مفاد آن و عرض آن به کتاب سبب می شود که صحیح از سقیم و معروف از منکر و عالی از دانی و قوی از ضعیف باز شناخته شود نه اینکه حدیث فقط اسمی داشته باشد هرچند که مخالف قرآن باشد یا غیر معقول بنماید و سخن رسول خدا اشاره به همین مطلب است که می فرماید: «من کذب علیّ متعمّداً فالیتبوّء مقعده من النار» که این جمله هشدار و اخطاری بزرگ است در جامعه محدثین و امّا سخنان حشویه تحجّر در ظواهر حدیث و تنزّل شأن آن است.
***
[1]) مقالات الاسلامیین، ج2، ص251.
[2]) جامع بیان العلم، ج2، ص234.
[3]) عون المعبود فی شرح سنن ابی داوود، ج4، ص429.
[4]) حجرات/10.
[5]) مائده/6.