درس 174:
دوشنبه 28/7/1404 هـ.ش مطابق با 27/ ربیع الثانی/1447 هـ.ق، کابل، حوزه علمیّه دارالمعارف اهلبیت(ع).
تذکّر: نوشته معظّم له عربی بوده به شاگردان فارسی ارائه می گردد غیر از متون، احادیث و نقل و قولها.
بسم الله الرحمن الرحیم
الحمدلله ربّ العالمین، الصّلاة والسّلام علی خیر خلقه و اشرف بریّته ابی القاسم المصطفی محمّد و علی آله الاطیبین و صحبه المنتجبین لاسیّما بقیة الله فی الارضین روحی و ارواح العالمین لتراب مقدمه الفداء.
انصاف این است که:
ماتریدیه و اشعریه متمایزات کثیرهای دارند کما اینکه بین این دو فرقه مشترکات زیادی وجود دارد و شیخ عبدالرحیم بن علی معروف به شیخ زاده در این باره کتابی تصنیف کرده مبنی بر اختلاف دو فرقه آن هم به نظم که در سال 1317 هـ.ق در قاهریه مصر به چاپ رسیده و نام آن کتاب “نظم الفرائد و جمع الفوائد” است[1].
و همچنان کتاب دیگری تصنیف شده به نام “الروضة البهیّة فی ما بین الاشعریّة و الماتریدیة” به قلم ابی عذبه که در سال 1332 هـ.ق در حیدر آباد دکن به چاپ رسیده و همچنان کتاب دیگری بنام “خلافیات الاشاعرة مع الماتریدیة” به قلم عبدالله بن عثمان بن موسی نوشته شده که در سال 1441 هـ.ق در قاهر مصر به چاپ رسیده[2].
و همچنان کتاب خطّی به قلم تاج الدین سبکی مؤلف کتاب “طبقات الشافعیّة” در کتابخانه اسکندریه وجود دارد که در مسائل اختلافات بین اشاعره و ماتریدیه نوشته شده است و لکن خلاصه عقائد ماتریدیه و فرقه ی این گروه با اشاعره در 9 امر ذیل ترتیب می شوند:
فرق اوّل: عدم وجوب معرفت ربّ است قبل از بعثت انبیاء و وجوب آن است بعد از بعثت انبیاء نزد اشاعره و لکن ماتریدیّه ایضاً قائل به وجوب است امّا وجوب آن را عقلی می داند بر خلاف اشاعره که وجوب را سمعی و نقلی می داند.
فرق دوّم: عدم حسن عقلی و قبح آن است نزد اشاعره تا جایی که دخول اطفال در جهنم را نیز قبیح نمی داند بخاطریکه به دست شارع انجام می شود و کار شارع حسن است و لکن ماتریدیه حسن عقل و قبح آن را قائل می باشند نظیر سخن معتزله و عقل نزد آنان کاشف است از حکم شرع و رضایت شارع.
فرق سوّم: جواز تکلیف بما لا یطاق است نزد اشاعره و عدم جواز آن است نزد ماتریدیه.
***
[1]) فرهنگ عقائد و مذاهب اسلامی، ج4، ص16.
[2]) مقدمه کتاب توحید ماتریدی، ص25.