درس 372:
یک شنبه 30/1/1404 هـ.ش مطابق با 2/ذی القعده/1447 هـ.ق، کابل، حوزه علمیّه دارالمعارف اهلبیت(ع).
تذکّر: دروس معظّم له عربی بوده به شاگردان فارسی ارائه می گردد غیر از متون، احادیث و نقل و قول ها.
بسم الله الرحمن الرحیم
الحمدلله ربّ العالمین، الصّلاة والسّلام علی خیر خلقه و اشرف بریّته ابی القاسم المصطفی محمّد و علی آله الاطیبین و صحبه المنتجبین لاسیّما بقیة الله فی الارضین روحی و ارواح العالمین لتراب مقدمه الفداء.
جواب ششم از اشکال
جواب ششم از اشکال جواب آخوند در کفایه است که حاصل جوابش این است:
مشروط به شرط متأخر حتی شرط متقدّم یا “تکلیفی” می باشد مانند: شرط بودن قدوم حاج بعد از سه روز بخاطر امر مولا و تکلیفش به استقبال فعلاً یا اینکه چنین شرطی “متقدّم” باشد بر حکم از نظر زمان در عرفیات مانند: آمدن در مثال: «ان جائک زید یوم الخمیس فاکرمه یوم الجمعة» بنحوی که وجوب روز جمعه باشد نه قبل از آن
و یا اینکه شرط متقدّم بر حکم از نظر زمان در شرعیات باشد مانند: شرایط عامّه تکلیف که عقل و علم و قدرت و بلوغ باشد در صورت تحقق تدریجی آنها مثل اینکه قدرت تحقق بگیرد در کنار عقل و علم ولی بلوغ محقق نشود یا مثل اتلاف صبی مال غیر را که مقتضی ضمان است و ادای آن واجب لکن بعد از بلوغ یا اینکه مال بقدر نصاب برسد بخاطر وجوب زکات قبل از بلوغ نصاب یا حصول استطاعت برای حج قبل از موسم و امثال اینها که در این مثالها شرط مقدّم شده بر مشروط ذاتاً ولو به تخلّل فا یا ثمّ یا اینکه مقارن باشد با مشروط از حیث زمان.
مرحوم آخوند می فرماید که با این توضیحات و مقدّمات کلام بعضی محققین واضح البطلان می شود که منظور ایشان از بعض المحققین مرحوم محقق نائینی است در فوائد الاصول، جلد یک، صفحه 188 که ایشان فرموده:
«لم اجد لشرط المتقدّم علی الحکم زماناً مثالاً فی الشرعیّات» که شاید علّت نبود مثال در کلام مرحوم نائینی فرط ظهور باشد.
یا اینکه شرط متأخر یا متقدّم “وضعی” باشد مانند: شرط بودن اجازه برای صحّت عقد فضولی یا اینکه شرط بودن موضوع حکم باشد یا متعلّق آن مانند: اغسال لیلیه که شرط صحّت صوم مستحاضه است بنابراین شرط مولا و تکلیفش به استقبال قدوم حاج “لحاظ” آن است پیشاپیش حکم و همچنان “وجوب علمی” آن حتّی در شرط مقارن و لحاظ مقارن است با تکلیف و عقد، بنابراین شرط متأخر یا متقدّم در تکلیف و وضع شرط وجود خارجی نیست بلکه شرط وجوب علمی است.
***