درس 364:
سه شنبه 18/1/1404 هـ.ش مطابق با 19/شوال/1447 هـ.ق، کابل، حوزه علمیّه دارالمعارف اهلبیت(ع).
تذکّر: دروس معظّم له عربی بوده به شاگردان فارسی ارائه می گردد غیر از متون، احادیث و نقل و قول ها.
بسم الله الرحمن الرحیم
الحمدلله ربّ العالمین، الصّلاة والسّلام علی خیر خلقه و اشرف بریّته ابی القاسم المصطفی محمّد و علی آله الاطیبین و صحبه المنتجبین لاسیّما بقیة الله فی الارضین روحی و ارواح العالمین لتراب مقدمه الفداء.
علامه سبحانی(دام ظلّه) اشاره دارد به اشکال صاحب محاضرات و پس از آن از اشکال جواب می دهد که اشکال و جوابش این است:
«و ما اورده علیه صاحب المحاضرات من انّ الشرعیّة هی المقدمة الداخلیّة بالمعنی الأعم و العقلیّة هی المقدمة الخارجیة بالمعنی الأخص غیر تام لما عرفت من انّ التقسیم لیس بلحاظ نفسها بل بلحاظ الحاکم فلا مانع من تقسیم الشیئ بلحاظ نفسه و اخری بلحاظ الحاکم بکونه مقدمة مثلاً[1]».
انصاف این است که:
وجوب مقدمه قطعی می باشد نهایت امر این است که گاهی وجوب به توسط شرع است چنانکه در مقدمه شرعیه می بینیم و گاهی به توسط عرف و عادت است چنانکه در مقدمه عادیّه می بینیم و گاهی اصلاً واسطه ای در کار نیست چنانکه در عقلیه می بینیم مانند: توقّف معرفت باری بر استدلال و برهان بدون اینکه چیزی واسطه باشد و امّا توقّف صلاة بر قبله و وضوء توسط شرع است که بعد از این توسط، عقل حکم می کند به مقدمه بودن آنها
بنابراین حاکم اصلی بر مقدمه بودن و ملازمه عقل است پس تمام مقدمات عقلیه است چون حاکم عقل می باشد چنانکه مرحوم آخوند فرمود و ناگفته نماند که عقلاء به واسطه ها در حقیقت نگاهی ندارند و اگر نگاه کنند مقدمات مختلفه می شوند حسب اسامیی که ذکر شد (عقلیّه، شرعیّه، عادیّه) و حاصل کلام این است که اگر به وسائط نگاه کنیم سخن مشهور حق است که تقسیم مقدمه باشد و اگر به وسائط نگاه نکنیم نظر و تأمل علمین حق است که صاحب کفایه و صاحب محاضرات باشد و لکن عقلاء دأبش بر این است که به واسطه ها کمتر نگاه می کنند و امّا بطور اکثر به واسطه ها نگاه ندارند و نگاه اصلی شان به نتائج است.
***