درس 357:
یک شنبه 26/11/1404 هـ.ش مطابق با 26/ شعبان/1447 هـ.ق، کابل، حوزه علمیّه دارالمعارف اهلبیت(ع).
تذکّر: دروس معظّم له عربی بوده به شاگردان فارسی ارائه می گردد غیر از متون، احادیث و نقل و قول ها.
بسم الله الرحمن الرحیم
الحمدلله ربّ العالمین، الصّلاة والسّلام علی خیر خلقه و اشرف بریّته ابی القاسم المصطفی محمّد و علی آله الاطیبین و صحبه المنتجبین لاسیّما بقیة الله فی الارضین روحی و ارواح العالمین لتراب مقدمه الفداء.
امر سوّم: تقسیمات مقدمه است
در فهرست و عنوان این بحث مقدمه را تقسیمات عدیده کردیم که یکی از آن تقسیمات تقسیم مقدمه به داخلیه و خارجیه است و ملاک در این تقسیم ذات مقدمه است و نفس آن به خلاف سایر تقسیمات که در آنجا ملاک چیز دیگر است و در محلش یادآور می شویم.
مناقشه ای وجود ندارد در مقدمات خارجیه و اتصاف بعضی امور به مقدمه و لکن در مقدمه داخلیه بحث و مناقشه وجود دارد و آن اینکه: چگونه اجزاء را به مقدمیّت توصیف کنیم؟ آیا ممکن است دو وجوب در یک شیئ جمع شود؟ و آیا از چنین اتصافی منعی وجود نخواهد داشت؟ بنابراین در این عرصه کلام بزرگان را به ترتیب یادآور می شویم:
مرحوم شیخ محمّد تقی اصفهانی صاحب کتاب هدایة المسترشدین قائل است به عدم صحّت توصیف اجزاء واجب به مقدمیّت به دلیل اینکه اجزاء واجب لیست الّا نفس الواجب طوری که بین هردو مغایرت وجودی وجود ندارد به عبارت دیگر: مقدمه اطلاق می شود بر چیزی که در طریق وجود شیئ بکار می رود و ممکن نیست که آن چیز در طریق نفسش بکار برود و نتیجه این سخن اتحاد علّت و معلول است[1].
مرحوم شیخ اعظم فرمایشی دارد که عبارتش این است:
«انّ الجزء له اعتباران: احدهما: اعتباره “لا بشرط” وهو بهذا الاعتبار عین الکل و متحد معه اذ لا ینافی ذالک انضمام سائر الاجزاء الیه فیصیر مرکّباً منها و یکون هو الکل و ثانیهما اعتباره “بشرط لا” وهو بهذا الاعتبار یغایر الکل[2]».
مرحوم صاحب کفایه در این مسئله عبارتش این است:
«المقدمة هی نفس الاجزاء بالاسر و ذو المقدمة هو الاجزاء بشرط الاجتماع فتحصل المغایرة بینهما و بذالک ظهر انّه لابدّ فی اعتبار الجزئیّة من اخذ الشیئ بلا شرط کما لابدّ فی اعتبار الکلیّة من اعتبار اشتراط الاجتماع[3]».
***
[1]) مطارح الانظار، ص40، س4.
[2]) المحصول، ج1، ص469 ناقل کلام الشیخ بدون ذکر المدرک.
[3]) کفایة الاصول، ج1، ص140.