درس 307:
شنبه 15/9/1404 هـ.ش مطابق با 15/ جمادی الثانی/1447 هـ.ق، کابل، حوزه علمیّه دارالمعارف اهلبیت(ع).
تذکّر: دروس معظّم له عربی بوده به شاگردان فارسی ارائه می گردد غیر از متون، احادیث و نقل و قولها.
بسم الله الرحمن الرحیم
الحمدلله ربّ العالمین، الصّلاة والسّلام علی خیر خلقه و اشرف بریّته ابی القاسم المصطفی محمّد و علی آله الاطیبین و صحبه المنتجبین لاسیّما بقیة الله فی الارضین روحی و ارواح العالمین لتراب مقدمه الفداء.
مبحث سوّم در اجزاء است
بحث اجزاء در اوامر به سه شکل مطرح است یعنی تعبیرات سه گانه در این مبحث به کار رفته که به ترتیب یادآور می شویم:
تعبیر اوّل این است: هل الاتیان بالمأمور به یقتضی الاجزاء او لا؟
تعبیر دوّم این است: هل الاتیان بالمأمور به علی وجهه یقتضی الاجزاء او لا؟
تعبیر سوّم این است: هل الامر بالشیئ یقتضی الاجزاء او لا؟
قبل از ورود در اصل بحث شایسته است اموری تقدیم شود که به ترتیب یادآور می شویم:
امر اوّل در این است که: آیا بحث اجزاء مسئله عقلیه است یا مسئله لفظیه؟
تعبیر مرحوم صاحب کفایه این است:
«الاتیان بالمأمور به علی وجهه یقتضی الاجزاء فی الجملة بلا شبهة[1]»
این تعبیر صاحب کفایه اقتضاء می کند که مسئله عقلیه است به جهت اینکه اقتضاء در اینجا بمعنای علّیت است زیرا: مرحوم آخوند اقتضاء را در قبال اتیان مطرح کرده نه در قبال صیغه و همین گونه است اقتضاء عبارات سائر متأخرین
و امّا متقدّمین که از آن جمله مرحوم صاحب قوانین و مرحوم صاحب فصول می باشند مسئله را لفظیه قرار داده به جهت اینکه تعبیر متقدّمین این است: «هل الامر بالشیئ یقتضی الاجزاء ام لا؟» زیرا متقدّمین نسبت اقتضاء را در قبال صیغه و هیئت مطرح کرده.
بر مبنای صاحب کفایه و سایر متأخرین مناسب است که بحث اجزاء در مباحث آینده مطرح شود مباحثی چون: “مقدمه واجب” و “جواز اجتماع امر و نهی” و مبحث “دلالت نهی در عبادت مقتضی فساد است یا خیر” و مبحث “دلالت امر بالشیئ یقتضی النهی عن ضدّه او لا” و بحث “ملازمات عقلیه” که در جلد دوّم مطرح است فلذا جای ذکرش در مباحث الفاظ نمی باشد.
***
[1]) الکفایة، ج1، ص125.