درس 301:
چهارشنبه 5/9/1404 هـ.ش مطابق با 5/ جمادی الثانی/1447 هـ.ق، کابل، حوزه علمیّه دارالمعارف اهلبیت(ع).
تذکّر: دروس معظّم له عربی بوده به شاگردان فارسی ارائه می گردد غیر از متون، احادیث و نقل و قولها.
بسم الله الرحمن الرحیم
الحمدلله ربّ العالمین، الصّلاة والسّلام علی خیر خلقه و اشرف بریّته ابی القاسم المصطفی محمّد و علی آله الاطیبین و صحبه المنتجبین لاسیّما بقیة الله فی الارضین روحی و ارواح العالمین لتراب مقدمه الفداء.
جهت یازدهم صیغه
جهت یازدهم در این است که آیا مرّة و تکرار از ماده امر استفاده می شود یا از هیئت آن یا از مجموع ماده و هیئت؟ یا اینکه اصلاً مرّة و تکرار قابل استفاده نیست نه از ماده و نه از هیئت و نه از مجموع بلکه مرّة و تکرار استفاده می شود از خارج لفظ، فلذا مرحوم صاحب فصول[1] نزاع را در هیئت می داند نه در ماده و مرحوم صاحب کفایه[2] به کلام شان اشکال نموده که چنین سخنی تمام نیست و زمانی تمام است که مصدر مبدأ مشتقات باشد درحالیکه چنین نیست بلکه مصدر احد مشتقات است.
انصاف این است که:
نزاع در صیغه است بجموعها که هیئت و ماده را شامل شود و هیچ یک از مرّه و تکرار از صیغه استفاده نمی شود صیغه ای که برای نفس بعث و تحریک وضع شده و ماده ای که برای صرف طبیعت وضع گردیده بلکه مرّه و تکرار از خارج قابل استفاده است
از یک نکته نباید غفلت کرد و آن اینکه آیا مرّه به معنای دفعه است و تکرار بمعنای دفعات یا اینکه مرّه بمعنای فرد است و تکرار بمعنای افراد؟ در اینجا نیز مبانی مختلف است و مرحوم صاحب فصول مرّه را بمعنای دفعه می داند و تکرار را بمعنای دفعات و در اینجا توضیحی لازم است که باید عرض شود.
***
[1]) الفصول، ص71.