درس 298:
یک شنبه 2/9/1404 هـ.ش مطابق با 2/ جمادی الثانی/1447 هـ.ق، کابل، حوزه علمیّه دارالمعارف اهلبیت(ع).
تذکّر: دروس معظّم له عربی بوده به شاگردان فارسی ارائه می گردد غیر از متون، احادیث و نقل و قولها.
بسم الله الرحمن الرحیم
الحمدلله ربّ العالمین، الصّلاة والسّلام علی خیر خلقه و اشرف بریّته ابی القاسم المصطفی محمّد و علی آله الاطیبین و صحبه المنتجبین لاسیّما بقیة الله فی الارضین روحی و ارواح العالمین لتراب مقدمه الفداء.
مخدوشیّت روایات
و همچنان تعبدیّت از خبری که ذکر شد مخدوش است به دو وجه زیر:
وجه اوّل این است که: آنچه متبادر است از این حدیث واجباتی است که عبادی بودن آنها از خارج احراز شده.
وجه دوّم این است که: بر فرض تسلیم عموم مراد از حدیث اعمالی می باشد که آثار شرعیه بر آن اعمال مترتّب است و این آثار بدون قصد قربت مترتّب نمی شود و ازالهی علّت در صورت اطلاق صورت نمی گیرد مگر اینکه قصد و اراده در آن وجود داشته باشد،
علیهذا مراد از نیّت قصد قربت می شود بلکه مراد از نیّت مطلق قصد است و در نتیجه تعبدیّت به دلیل اجتهادی ثابت نمی شود همان گونه که اثبات توصلیّت به دلیل اجتهادی که اطلاق ماده باشد ثابت نمی شود مطابق مسلک مرحوم صاحب فصول[1] و از اطلاق هیئت نیز توصلیّت ثابت نمی شود مطابق مسلک مرحوم اصفهانی[2].
و لکن ممکن است که توصلیّت به اثبات برسد و قصد، تمییز و وجه نفی شود در اثر اطلاق و اطلاق هرگاه از ناحیه ی مقام باشد چنین چیزی ممکن خواهد بود و آن زمانی است که احراز کنیم که متکلّم در صدد بیان جمیع ما له دخل است در غرض و اینکه عقل حکم می کند به وجوب آن جمیع که هرگاه در غرض دخیل باشند متکلّم حکیم باید بیان کند و امرش را به مخاطب واگذار نکند و بعد از آنکه بیانی صورت نگیرد و دالی وجود نداشته باشد به دست می آوریم که آن جمیع در غرض دخالت نداشته الّا جایی که بطور موردی اتفاق بیافتد،
روی هم رفته ممکن نیست که از اطلاق مقام نیز قاعده ی کلّی استنباط شود چیزی که نزد اصولی ها مهم است چونکه اطلاق مقام در مرتبه بعد از اطلاق لفظ است و اطلاق لفظ ادله ی اجتهادی به حساب می آید و اطلاق مقام ادله ی غیر اجتهادی که به کمک عقل حکمی صادر می کند امّا به پای دلالات حاقیه ی لفظیه نمی رسد، بنابراین قاعده ی کلّی به دست نمی آید و در نتیجه تعبدیّت و توصلیّت هردو باید از خارج احراز شود و لفظ و مقام را یارای استنباط این دو چیز نیست.
***