درس 296:
چهارشنبه 28/8/1404 هـ.ش مطابق با 28/ جمادی الاولی/1447 هـ.ق، کابل، حوزه علمیّه دارالمعارف اهلبیت(ع).
تذکّر: دروس معظّم له عربی بوده به شاگردان فارسی ارائه می گردد غیر از متون، احادیث و نقل و قولها.
بسم الله الرحمن الرحیم
الحمدلله ربّ العالمین، الصّلاة والسّلام علی خیر خلقه و اشرف بریّته ابی القاسم المصطفی محمّد و علی آله الاطیبین و صحبه المنتجبین لاسیّما بقیة الله فی الارضین روحی و ارواح العالمین لتراب مقدمه الفداء.
بیان اختلاف مبانی
مبنای اوّل مبنای شیخ اعظم است و آن برائت عقلیه که قبح عقاب بلا بیان باشد می باشد که در قبال اکثر برائت جاری می کند بخاطر اینکه رفع و وضع بدست شارع است و هنگامی که بیانی در بین نباشد مع هذا عقاب کند چنین کاری قبیح است و امّا برائت شرعیه را جاری نمی داند به جهت اینکه شبهه نزد ایشان اختصاص دارد به شبهات موضوعیه و امّا برائت شرعیه در شبهات حکمیه است.
مبنای دوّم مبنای صاحب کفایه است و آن عبارت است از برائت شرعیه که عبارت از اجرای حدیث رفع باشد در قبال اکثر نه برائت عقلیه به جهت اینکه برائت عقلیه خلف و محالیّت را در پی دارد.
مبنای سوّم مبنای مشهور است که عبارت است از شغل و تعبّد زیرا: با شک در اکثر شک در محصّل غرض است و شک در محصّل غرض مقتضی شغل و احتیاط است که احتیاط تعبّد را می طلبد.
انصاف این است که: در مسئله تفصیل قائل شویم بین محصّلی که بیان آن از وظیفه شارع است مانند مقدمات محصّله ای چون طهارت و بین محصّلی که بیانش وظیفه شارع نیست مانند: مقدمات عادیّه و عقلیّه که در محصّل نوع اوّل برائتی می باشیم و در محصّل نوع دوّم احتیاطی که در اوّل توصّلیت است و در ثانی تعبدیّت.
و امّا زمانی که شک در محصّل غرض باشد و غرض از چیزهایی باشد که عقل در آن دخالت دارد مانند: داعی امر در چنین جایی بحث ما برگشت می کند بر طاعت و کیفیّت امتثال و عقل در اینجا حکم می کند به وجوب طاعت و امتثال و چنانچه شک ما در محصّل غرض در جایی باشد که عقل در آن دخالتی ندارد الّا نزد اوحدی از مردم مانند: قصد وجه و تمییز، فلذا در قسم اوّل مقتضای اصل شغل و احتیاط است که نتیجه اش تعبدیّت می شود و در قسم دوّم نتیجه اش توصّلیت است.
***