درس 290:
سه شنبه 20/8/1404 هـ.ش مطابق با 20/ جمادی الاولی/1447 هـ.ق، کابل، حوزه علمیّه دارالمعارف اهلبیت(ع).
تذکّر: دروس معظّم له عربی بوده به شاگردان فارسی ارائه می گردد غیر از متون، احادیث و نقل و قولها.
بسم الله الرحمن الرحیم
الحمدلله ربّ العالمین، الصّلاة والسّلام علی خیر خلقه و اشرف بریّته ابی القاسم المصطفی محمّد و علی آله الاطیبین و صحبه المنتجبین لاسیّما بقیة الله فی الارضین روحی و ارواح العالمین لتراب مقدمه الفداء.
جهت خامسه در این است که:
جمل خبریه که در مقام انشاء استعمال می شود مانند: یعید، یغتسل، یتوضأ، انکحت، زوجت و امثالش دو مقام از بحث را به خود اختصاص می دهند:
مقام اوّل این است که جمل خبریه وضع شده اند برای حکایت ثبوت نسبت یا نفی آن چه مطابق واقع باشد یا مطابق واقع نباشد از چنین جملی آنچه متبادر است حکایت ثبوت نسبت است یا حکایت نفی نسبت به داعی اعلان هرچند که از حاق لفظ نیز باشد، چنین چیزی ظهورش قطعی می باشد و فرق ندارد که داعی در آن نسبت حزن باشد مثل آیه ی: «ربّ انّی وهن العظم منّی و اشتعل الرأس شیبا[1]» یا اینکه داعی مهر و مودّت باشد مثل جمله ی: ابنی یقرأ الفقه هرچند که نسبت اطلاقی باشد.
مقام دوّم این است که جمل خبریه آیا مجاز است به حسب اراده ی جدیّه و استعمالیه زمانی که در موارد طلب استعمال می شود که مشهور قائل به این سخن است یا اینکه استعمال می شود در موضوع له به حسب ارادهی استعمالی لکن به داعی طلب تا اینکه حقیقت باشد در آن؟ یعنی که موضوع له تغییر نکند فقط مستعمل فیه تغییر کند به خلاف جزء اوّل سوال که آنجا هردو تغییر می کند.
آنچه متبادر است ثانی می باشد که اراده ی جدی استعمالی باشد بدون تغییر موضوع له بلکه اولی نیز چنین است پس جمل خبریه در معنای اخباری که همان موضوع له باشد حقیقت است ولی مستعمل فیه آن که معنی انشائی باشد مورد اراده جدّی مستعمل است.
***
[1]) مریم/4.