درس 273:
شنبه 19/7/1404 هـ.ش مطابق با 18/ ربیع الثانی/1447 هـ.ق، کابل، حوزه علمیّه دارالمعارف اهلبیت(ع).
تذکّر: دروس معظّم له عربی بوده به شاگردان فارسی ارائه می گردد غیر از متون، احادیث و نقل و قولها.
بسم الله الرحمن الرحیم
الحمدلله ربّ العالمین، الصّلاة والسّلام علی خیر خلقه و اشرف بریّته ابی القاسم المصطفی محمّد و علی آله الاطیبین و صحبه المنتجبین لاسیّما بقیة الله فی الارضین روحی و ارواح العالمین لتراب مقدمه الفداء.
معنی سعادت و شقاوت در حدیث
و امّا راجع به معنای سعادت و شقاوت آیت الله مکارم شیرازی به قلم مقرّر بحثش چنین می نویسد:
«و کیف کان یمکن تفسیر مجموع الحدیثین بوجهین:
الوجه الاول: حمل قوله(ص) “السعید سعید فی بطن امّه و الشقی شقی فی بطن امّه” علی علم الباری تعالی بانّه سیکون کذالک کما فسّره المعصوم(ع) بذالک فی روایت اخری رواها ابن ابی عمیر قال: سألت ابا الحسن موسی بن جعفر(ع) عن معنی قول رسول الله(ص) الشقی من علم الله وهو فی بطن امّه انّه سیعمل اعمال الاشقیاء و السعید من علم الله وهو فی بطن امّه انّه سیعمل اعمال السعداء[1] و لا اشکال فی انّ الحدیث بهذا المعنی یخرج عن ظاهره و لا ینافی اختیار الانسان فی اعماله کما لا یخفی
الوجه الثانی: ما ینطبق کلا الحدیثین وهو الحمل علی اختلاف الاستعدادات و المقتضیات الذاتی للافراد و الروایتان کلتاهما تعبّران عن انّ النّاس یختلفون من ناحیة الاستعداد الذاتی للطاعة او العصیان فبعضهم قریب الی الطّاعة فی ذاته و بعض آخر قریب الی المعصیة کذالک لکن لا علی حد الالزام و العلّة التّامة بل علی حد الاقتضاء نظیر ما نشاهده من اختلاف الافراد فی استعدادهم للصیام مثلاً بعضهم یجد فی نفسه استعداداً للصوم اکثر من الآخر الّا انّ هذا لا یعنی انّه مجبور علی الصیام و انّ الآخر مجبور علی ترکه
و هکذا فی الامور العارضة علی الذات کالتفاوت الجغرافی و اختلاف المناطق فی الفضاء الجوّی فی المناطق الحارّة او الباردة او لجهة شغلیّة کالتفاوت الموجود بین الخبّاز و البقّال بالنسبة الی الصیام فی شهر رمضان و الحاصل انّ صاحب الاستعداد القوی للصیام و کذا من یعیش فی المناطق الباردة مثلاً یکون اقرب الی طاعة الله من غیره بهذا المناسبة اقرب الی السعادة من غیره من دون ان یکون ذالک علّة للطاعة او المعصیة[2]».
***
[1]) بحار الانوار، ج5، ص157.
[2]) انوار الاصول، ج1، ص260-259.