درس 258:
چهارشنبه 26/6/1404 هـ.ش مطابق با 24/ ربیع الاوّل/1447 هـ.ق، کابل، حوزه علمیّه دارالمعارف اهلبیت(ع).
تذکّر: دروس معظّم له عربی بوده به شاگردان فارسی ارائه می گردد غیر از متون، احادیث و نقل و قولها.
بسم الله الرحمن الرحیم
الحمدلله ربّ العالمین، الصّلاة والسّلام علی خیر خلقه و اشرف بریّته ابی القاسم المصطفی محمّد و علی آله الاطیبین و صحبه المنتجبین لاسیّما بقیة الله فی الارضین روحی و ارواح العالمین لتراب مقدمه الفداء.
امر بین امرین
مذهب امر بین امرین مذهب اهلبیت عصمت علیهم صلوات الله اجمعین است، به عبارت دیگر: منزل بین منزلتین نیز گفته می شود و این عبارت از حدیث کافی استفاده می شود که متنش چنین است:
«انّ بین الجبر و التفویض منزلة اوسع ممّا بین السماء و الارض[1]».
و مفهوم بین امر بین امرین از آیه ی 17 سوره مبارکه انفال استفاده می شود و آن این است:
«و ما رمیت اذ رمیت و لکنّ الله رمی» که در این آیه رمی ثابت میشود از آنجا که نفی شده یعنی محصولش رمیت و ما رمیت است که رمی در اینجا از سوی رسول خدا به قوّت و استقلالش نفی شده ولی به قوّت و استقلال الله متعال اثبات گردیده آنجا که میفرماید: «و ما تشاؤون الّا ان یشاء الله ربّ العالمین[2]».
در اینجا مشیّت برای خدا ثابت شده از حیثی که مشیت الله است نه به اینکه دو مشیّت مؤثر باشد یا دو فعل در کار باشد بالاشتراک که فعلی از خدا و فعلی از بشر بلکه مشیّت موجود ممکن ظهور مشیّت ذات واجب است و این مشیّت عین ربط و تعلّق است نه چیز دیگر.
به عبارت دیگر: تفویض موجود ممکن را از حد خودش خارج می کند و به حدود واجب تعدّی می دهد که خودش “شرک” است و انسان جبری واجب را از علوّ مقامش پایین می آورد و به حدود امکان داخل می سازد که خودش “کفر” است و امّا امر بین امرین طریق میانه است برای امّت مسلمه که این طریق حفظ میکند مقام ربوبیّت را در مقام عالیاش و حدود امکان را در مکان دانی و هر کدام را در موضعش قرار می دهد. این مطلب از حدیث امام هشتم(ع) که در عیون آمده استفاده می شود که در این حدیث قائل به جبر کافر خوانده شده و قائل به تفویض مشرک و امر بین امرین طریق وسطی بحساب آمده است[3].
***
[1]) کافی، ج1، ص159، ح99 و 11.
[2]) انسان/30 و تکویر/29
[3]) عیون اخبار الرضا، ج1، ص124، ح17.