درس 257:
سه شنبه 25/6/1404 هـ.ش مطابق با 23/ ربیع الاوّل/1447 هـ.ق، کابل، حوزه علمیّه دارالمعارف اهلبیت(ع).
تذکّر: دروس معظّم له عربی بوده به شاگردان فارسی ارائه می گردد غیر از متون، احادیث و نقل و قولها.
بسم الله الرحمن الرحیم
الحمدلله ربّ العالمین، الصّلاة والسّلام علی خیر خلقه و اشرف بریّته ابی القاسم المصطفی محمّد و علی آله الاطیبین و صحبه المنتجبین لاسیّما بقیة الله فی الارضین روحی و ارواح العالمین لتراب مقدمه الفداء.
جواب از قدریّه ها
قبلاً خواندیم که صدور افعال از عباد به اختیار عباد است و اختیار عباد نیز جزء نظام علّت و معلول است و اراده ی الله متعال تعلّق گرفته است به اینکه افعال عباد به اختیارشان صادر شود و امّا قضای الهی هرچند حتمی می باشد لکن قدرش اختیاری است.
مثالی که گفته ما را تمثیل می کند قضیه ای است که از حضرت امیر(ع) که ایشان از زیر دیوار شکسته ای که مایل به افتادن بودن تغییر مکان داده فرار نمود و دیوار هم بلا فاصله فرو ریخت و شخصی که آنجا ناظر بوده به قول ابن نباته حضرت را مخاطب قرار داده اعتراضش را به کار حضرت این گونه اظهار کرد که: تفرّ من قضاء الله؟ و حضرت امیر(ع) از این اعتراض جواب داده فرمود: افرّ من قضاء الله الی قدره[1].
در این حدیث سقوط دیوار و زیر گرفتن انسان و در نتیجه موت او قضاء حتمی تکوینی است طوری که در این قضاء فرقی بین علی و غیر علی وجود ندارد و امّا تغییر مکان به اختیار انسان است که نتیجه اش نجات شخص از مرگ زیر دیوار است و این قدر تکوینی اختیاری است و در اینجا هردو کار نسبتش به خدا داده می شود چه اینکه در صورت ماندن می میرد به قانون الهی و در صورت فرار میماند به قانون الهی.
در این حدیث موت انسان زیر دیوار به اختیارش بوده قضاء حتمی تکوینی را در پی دارد و لکن حیات انسان در صورت تغییر مکان به حسن اختیار است که نتیجه اش قدر اختیاری تکوینی است و هردو از سوی خداوند است که یکی حتمی و دیگری اختیاری است و در اینجا دستور تشریعی نیز فرا می رسد که شخص را دستور فرار می دهد تا از قضاء الهی نجات یافته به قدرش پناهنده شود.
***