درس 256:
دوشنبه 24/6/1404 هـ.ش مطابق با 22/ ربیع الاوّل/1447 هـ.ق، کابل، حوزه علمیّه دارالمعارف اهلبیت(ع).
تذکّر: دروس معظّم له عربی بوده به شاگردان فارسی ارائه میگردد غیر از متون، احادیث و نقل و قولها.
بسم الله الرحمن الرحیم
الحمدلله ربّ العالمین، الصّلاة والسّلام علی خیر خلقه و اشرف بریّته ابی القاسم المصطفی محمّد و علی آله الاطیبین و صحبه المنتجبین لاسیّما بقیة الله فی الارضین روحی و ارواح العالمین لتراب مقدمه الفداء.
و امّا قدر بمعنای تعیین مقدار است و این قدر یا در تکوین است و یا در تشریع. در تکوین آیه ی 21 سوره مبارکه حجر از قدر سخن می گوید و آن این است: «و ان من شی الّا عندنا خزائنه و ما ننزّله الّا بقدر معلوم» و همچنان در آیه ی 18 سوره مبارکه مؤمنون این گونه آمده: «و انزلنا من السماء ماء بقدر» و امّا در تشریع آیه 236 سوره مبارکه بقره این گونه آمده: «علی الموسع قدره و علی المقتر قدره».
بنابراین مراد از قضاء تشریعی مطلق واجبات و محرمات است و مراد از قدر تشریعی مقدار واجبات و محرمات و حدود و مشخصات آنهاست مانند: تعداد رکعات در نماز و مقدار نصاب در ذکات و کیفیّت نسک در حج و امثال اینها.
و مراد از قضاء و قدر تکوینی نفس نظام علّت و معلول است که اصل وجود موجودات همان قضاست و تعیین و تقدیرش توأم با خصوصیات همان قدر است و برای توضیح بیشتر مثالی را می شود بیان داشت و آن اینکه: اصل انکسار زجاج قضاء می باشد و مقدار انکسارش قدر و همچنان مقدار اصابت حجر در زجاج که شدید است یا ضعیف از باب قدر است.
و امّا قدریه ها قائل اند به اینکه افعال عباد جزئی از کائنات است و از تحت نظام علّت و معلول خارج نیست بلکه محکوم است به این قانون عام که در نتیجه ی آن جبر لازم می آید.
***