دوره دوّم خارج اصول فقیه اصولی، حضرت آیت الله العظمی حاج واعظ زاده بهسودی(دام ظله)

درس 250:

یک‌ شنبه 9/6/1404 هـ.ش مطابق با 7/ ربیع الاوّل/1447 هـ.ق، کابل، حوزه علمیّه دارالمعارف اهلبیت^(ع).

تذکّر: دروس معظّم له عربی بوده به شاگردان فارسی ارائه می گردد غیر از متون، احادیث و نقل و قول­ها.

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمدلله ربّ العالمین، الصّلاة والسّلام علی خیر خلقه و اشرف بریّته ابی القاسم المصطفی محمّد و علی آله الاطیبین و صحبه المنتجبین لاسیّما بقیة الله فی الارضین روحی و ارواح العالمین لتراب مقدمه الفداء.

مورد دوّم: دلیل عدالت است.

جبر با عدالت خدای متعال منافات دارد، بنابراین با قائل شدن به جبر خدای متعال را از سلطنتش خارج می سازیم و این استدلال نص فرمایش امام هشتم(ع) است در جواب کسی­که از جبر در معاصی پرسیده بود که امام فرمود:

«الله اعدل و احکم من ذالک[1]».

بنابراین چاره نداریم بجز اینکه قائل به تفویض باری تعالی شویم که انسان را در افعال­شان مختار آفریده.

مورد سوّم: دلیل حکمت است

قائل شدن به جبر لازم دارد لغویّت بعث و انزال را زیرا خدای متعال وقتی “طاعت” عباد را اراده کند درحالی­که آنها مجبور باشند و در عین زمان انبیاء را مبعوث کند، چنین چیزی که بعثت باشد تحصیل حاصل است و اگر خدای متعال “عصیان” عباد را اراده کند درحالی­که آنها مجبور باشند و در عین زمان انبیاء را مبعوث کند چنین چیزی تکلیف بما لا یطاق است و هردو مسئله خلاف حکمت است.

انگیزه های جبر

جبری شدن و مشی و ذهاب به طریق مذهب جبر اسباب و عواملی دارد که به سه دسته تقسیم می شود:

یکی: اسباب و عوامل فلسفی است.

دوّم: اسباب و عوامل نفسانی است.

سوّم: اسباب و عوامل سیاسی است.

هرکدام را به نوبه اش بحث می کنیم:

***

[1]) اصول الکافی، ج1، ص157.