(شروع کتاب نکاح از متن لمعه شهید اوّل)
درس 83:
شنبه 24/8/1404 هـ.ش مطابق با 24/ جمادی الاولی/1447 هـ.ق، کابل، حوزه علمیّه دارالمعارف اهلبیت(ع).
تذکّر: دروس معظّم له عربی بوده به شاگردان فارسی ارائه می گردد غیر از متون، احادیث و نقل و قولها.
بسم الله الرحمن الرحیم
الحمدلله ربّ العالمین، الصّلاة والسّلام علی خیر خلقه و اشرف بریّته ابی القاسم المصطفی محمّد و علی آله الاطیبین و صحبه المنتجبین لاسیّما بقیة الله فی الارضین روحی و ارواح العالمین لتراب مقدمه الفداء.
چنانچه مولی برای عبد مأذون در مورد ازدواجش مهری را معیّن کند که مهر السمّی گفته می شود یا مهر المثل در عقد خوانده شود امّا خود عبد چیزی را اضافه می کند چنین عقدی صحیح است به جهت اینکه در اصل نکاح اذن دارد و این اذن اصلی اقتضاء می کند مهر معیّن را در مورد اوّل و مهر المثل را در مورد ثانی و آنچه زائد گفته شده در ذمه ی عبد است که بعد از اعتاقش لازم الاداء می باشد.
و امّا مهر المثل بدوش مولی است مانند مهر معیّن بدون زیاده، مثل اینکه نفقه بر مولی واجب است هرچند که وجوب نیز گفته شده و وجوب نیز بعدی ندارد و نزد شهید ثانی نیز اقوی می باشد به جهت اینکه اذن به معنای التزام است به لوازم شیئ و لوازم نکاح مهر و نفقه است و عبد چیزی را مالک نیست فلذا نه مهر بر او واجب است و نه نفقه و همچنان به دلیل امتناع تکلیف بما لا یطاق، بنابراین مهر و نفقه دین است بر مولی مثل سایر دیون.
و امّا زوجه ای که عبد با او ازدواج کرده دو حالت دارد:
حالت اولی این است که:
مولی تزویج به آن زن را معیّن نکرده بلکه مطلق گذاشته و اصل نکاح را اذن داده در اینجا شخص عبد مختار است که زوجه ای را تعیین کند و فرق ندارد که آن زوجه حرّه باشد یا امه از قشر ضعفاء باشد یا از قشر اغنیاء تفاوت نمی کند.
حالت ثانیه این است که:
مولی تعیین می کند تزویج عبد را با مرأة معیّنه چنین تعیینی برای عبد نیز تعیّن می آورد طوری که اگر غیر آن زن را بگیرد عقد فضولی واقع می شود که در آن صورت منوط به اجازه مولی است که امضاء می کند یا خیر.
و لکن اگر عبد مبعّض باشد یعنی بعضش آزاد باشد در این صورت مولی ایشان را اجبار نمی تواند بر عقد زن معیّنه به جهت مراعات جانب حریّت و از طرف دیگر عبد مبعّض نیز استقلال کامل ندارد بخاطر جانب عبدیّت و در اینجا اگر نکاح عبد متوقف باشد بر اذن مولی این توقف جمع بین حقّین می کند هم حق عبد و هم حق مولی.
***