درس 409:
شنبه 9/8/1405 هـ.ش مطابق با 20/جمادی‌الاول/1448 هـ.ق، کابل، حوزه علمیّه دارالمعارف اهلبیت(ع).
تذکّر: دروس معظّم له عربی بوده به شاگردان فارسی ارائه میگردد غیر از متون، احادیث و نقل و قولها.
بسم الله الرحمن الرحیم
الحمدلله ربّ العالمین، الصّلاة والسّلام علی خیر خلقه و اشرف بریّته ابی القاسم المصطفی محمّد و علی آله الاطیبین و صحبه المنتجبین لاسیّما بقیة الله فی الارضین روحی و ارواح العالمین لتراب مقدمه الفداء.
انصاف این است که: مشرب قریب به واقع یا اقرب به ثواب مشرب استحقاق است که مشرب مرحوم شیخ طوسی در تجرید الاعتقاد بود و مشرب مرحوم حلّی در شرح آن و مشرب صاحب لوامع و صاحب ارشاد و همچنان مورد تایید کفایه بود و همچنان سایر فحول و اعلام از فلاسفه و متکلمین این مشرب را نظر دادهاند به غیر از کسانی که سایر مشارب را طرح نمودهاند
عرض ما اینست که: ملکیّت هرچند به عبد تفویض شده و لکن بعد از تفویض عبد مالک اعمال خویش است نهایت امر این است که ملکیّت مکلّف در طول ملکیّت باری تعالی است نه در عرضش و خدای متعال بر نعم سابغهاش اختیار را نیز به عبد علاوه کرده تا اینکه ثواب و عقاب یا جنت و نار معنی پیدا کنند و چنانچه عبد مالک افعال خویش نباشد چگونه اشترا از وی صحیح باشد که در آیه اشترا میخوانیم آنجا که فرموده: «انّ الله اشتری من المؤمنین انفسهم و اموالهم بانّ لهم الجنّة[1]».
و چنانچه عبد مالک اعمالش نباشد اشتراء رب نفس مربوب را و اعطاء بهشت در برابر آن معنی ندارد و شما زمانی که چیزی را برای اطفال یا حتی به مکلّفان بالغ میخرید و به او میسپارید آیا آها آن را مالک نمیشوند؟ و آیا اشترا از آنها صحیح نیست؟ و آیا پرداخت قیمت در برابر آن معقول نخواهد بود؟ درحالیکه خدای متعال در سوره لیل میفرماید: «و صدّق بالحسنی* فسنیسّره للیسری» (لیل/6 و 7) و همچنان میفرماید: «و کذّب بالحسنی* فسنیسّره للعسری» (نور/10)
این آیات دلالت دارند بر استحقاق، زیرا: حسنی اجر آخرت است و تصدیق آن موجب یسر بوده علامت اعطاء و تقی است که در آیه قبلی فرموده: «و امّا من اعطی والتقی» (لیل/5) و همچنان تکذیب موجب عسر بوده علامت بخل و استغناء از دین میباشد که در آیه قبلی میفرماید: «و امّا من بخل و استغنی» (لیل/8) بنابراین چیزی که متعلّق تصدیق و تکذیب است نبوّت و آخرت و دیگری تکذیب آن است که یکی موجب یسر است و دیگری موجب عسر زیرا: متعلّق تصدیق و تکذیب اطاعت و عصیان است و از همین باب است که آیات اجر و اجرین و اجر عظیم و اجر کریم و غیر اینها معنی پیدا میکند.
***