درس 153:
سه شنبه 12/3/1405 هـ.ش مطابق با 17/ ذی الحجه/1447 هـ.ق، کابل، حوزه علمیّه دارالمعارف اهلبیت(ع).
تذکّر: نوشته معظّم له عربی بوده به شاگردان فارسی ارائه میگردد غیر از متون، احادیث و نقل و قولها.
بسم الله الرحمن الرحیم
الحمدلله ربّ العالمین، الصّلاة والسّلام علی خیر خلقه و اشرف بریّته ابی القاسم المصطفی محمّد و علی آله الاطیبین و صحبه المنتجبین لاسیّما بقیة الله فی الارضین روحی و ارواح العالمین لتراب مقدمه الفداء.
نمونه پنجم: احمد بن محمّد جوهری بغدادی است که در ترجمه نجاشی به شماره 207 و در رجال شیخ طوسی به شماره 64 آمده است و از تصانیف ایشان کتاب “الاشتمال فی معرفة الرجال” است.
نمونه ششم: شیخ ابوالعباس احمد بن محمّد بن نوح ساکن بصره است که کتابش بنام “الرّجال” روّات امام صادق(ع) را در بر گرفته.
نمونه هفتم: احمد بن محمّد قمّی است متوفّی سال 350 هـ.ق در ترجمه نجاشی به شماره 223 و ایشان کتابی بنام “الطبقات” دارد که روّات زیادی را گردآوری کرده.
نمونه هشتم: احمد بن محمّد کوفی است در ترجمه نجاشی به شماره 236 که از جمله کتب ایشان کتاب “ممدوحین و مذمومین” را یادآور شده.
نمونه نهم: حسن بن محبوب سرّاد یا زرّاد است متوفّی 224 هـ.ق که 60 نفر راوی عصر امام ششم(ع) را جمع آوری کرده و دو کتاب تألیف نموده به نامهای “مشیخه” و “معرفة روّات الاخبار”.
نمونه دهم: فضل بن شاذان است که از ائمه علم رجال بحساب میآید و در سال 254 هـ.ق وفات نموده و در یک روایت 260 نیز گفته شده و ایشان از اصحاب امام رضا(ع) و امام جواد(ع) و امام هادی(ع) است و در ایّام امام عسکری(ع) وفات نموده.
مرحوم علامه در کتاب خلاصه در قسم دوّم در ترجمه ابن سنان از وی نقل حدیث میکند و نظر میدهد که در روایات ایشان توقّف وجه دارنده است و در بعضی کتبش مینویسد که ابن سنان از کذّابین است فلذا توقّف ایشان به همین جهت است و امّا غیر از ایشان دگران راجع به ابن سنان حرفی ندارند.
حاصل این نمونهها این است که تحقیق و تتبّع در احوال علماء مخصوصاً متقدمین اشراف انسان را تا حد اذعان و یقین میرساند که توثیقات و تضعیفات آنان در کتبشان مستند میباشد یا به سوی وجدان در کتابهایی که نسبتشان به مؤلفینشان روشن است یا مستند است به نقل و سماع و یا به استفاضه و اشتهار و یا به طرقی که نزدیک به استفاضه و اشتهارند.
مخفی نماند که اسماء متقدّمین در علم رجال و ذکر جمیع خصوصیات در کتاب “مصفّی المقال” چاپ 1378 آمده است و همچنان شیخ و نجاشی این اسامی را یادآور شدند ولو در ضمن ترجمههایشان از روّات.
***