درس 405:
یک شنبه 17/3/1405 هـ.ش مطابق با 22/ذی الحجه/1447 هـ.ق، کابل، حوزه علمیّه دارالمعارف اهلبیت(ع).
تذکّر: دروس معظّم له عربی بوده به شاگردان فارسی ارائه میگردد غیر از متون، احادیث و نقل و قولها.
بسم الله الرحمن الرحیم
الحمدلله ربّ العالمین، الصّلاة والسّلام علی خیر خلقه و اشرف بریّته ابی القاسم المصطفی محمّد و علی آله الاطیبین و صحبه المنتجبین لاسیّما بقیة الله فی الارضین روحی و ارواح العالمین لتراب مقدمه الفداء.
و امّا مرحوم محقق عراقی که آقا ضیاء باشد مشرب استحقاق را تأیید میکند و در ضمن تأیید تفسیر نیز مینماید و تفسیر ایشان نیز به دو وجه زیر است:
وجه اوّل این است که: حق مکلّف با اطاعتشان از امر مولی بر گردن مولی ثابت است همان گونه که حق بعضی مکلّفین بر بعض دیگر هرگاه کاری طبق امرش انجام داده باشد ثابت است زیرا: از وی شنیده است که چنین کاری پاداش و عوض دارد.
وجه دوّم این است که: مراد لیاقت و استعداد است برای تفضّل که در نتیجه آن ثواب است و استقرار در دار آخرت و نعمتهای آنجا[1].
و امّا مرحوم سید ابوالقاسم خویی بعد از ذکر این دو وجه تفسیری راجع به مشرب و وجوه ایشان این گونه اظهار نظر میکند:
«و المحقق الطوسی استدلّ علی مدعاه ثانیاً بآیتین:
الاولی قوله تعالی: والذین آمنوا و عملوا الصالحات لهم مغفرة و اجر کبیر[2]
الثانیة قوله تعالی: و اصبر فانّ الله تعالی لا یضیع اجر المحسنین[3]».
و میفرماید که در این دو آیه تعبیر از ثواب به اجر شده در مقابل عملی که انجام میگیرد مانند حقوق کارگران که در آخر ماه یا هفته یا آخر روز دریافت میکنند.
و امّا علامه سبحانی(دام ظلّه) از این استدلال به دو آیه جواب داده میفرماید که: آیه قرض نیز کلمه اجر را در ضمن دارد درحالیکه در قرض دادن عوضی در عرف دیده نمیشود مگر از باب تفضّل و آیه استقراض این است: «من ذا الذی یقرض الله قرضاً حسناً فیضاعفه له و له اجر کریم[4]» و علاوه میکند که تعبیر به اجر در این دو آیه مثل تعبیر به استقراض است زیرا: در وسع خدای متعال است که عبد را امر کند بدون اینکه عوضی در بین باشد[5].
***