درس 397:
یک شنبه 3/3/1405 هـ.ش مطابق با 8/ذی الحجه/1447 هـ.ق، کابل، حوزه علمیّه دارالمعارف اهلبیت(ع).
تذکّر: دروس معظّم له عربی بوده به شاگردان فارسی ارائه میگردد غیر از متون، احادیث و نقل و قولها.
بسم الله الرحمن الرحیم
الحمدلله ربّ العالمین، الصّلاة والسّلام علی خیر خلقه و اشرف بریّته ابی القاسم المصطفی محمّد و علی آله الاطیبین و صحبه المنتجبین لاسیّما بقیة الله فی الارضین روحی و ارواح العالمین لتراب مقدمه الفداء.
علامه سبحانی(دام ظلّه) از مرحوم شیخ اعظم(ره) طرفداری نموده اشکال مرحوم آخوند را این گونه جواب میدهد: «الامعان فی عبارة الشیخ(ره) یدفع هذا الاشکال عن تعریفه حیث قال: اذا کان الداعی الی الامر التوصّل الی واجب آخر لا لتوصّل الی الغایات و الاغراض و علی هذا فالداعی الی الامر بالصلاة و ان کان محبوبیتها لما یترتّب علیها من الفوائد لکنّها لا تجعلها واجباً غیریاً اذ لیس الایجاب لاجل التوصّل الی واجب آخر نقض الشارع بوجوبه بالطلب و البعث اللفظی و ان کان وجوبها لاحراز تلک الفوائد فلاحظ[1]».
تعریف سوّم برای واجب نفسی و غیری تعریفی است که صاحب لؤلؤ الغرویة آن تعریف را حکایت کرده و آن این است که: واجب نفسی عبارت از چیزی است که مطلوب باشد لحسنه هرچند که عنوان و توصّل به غیر بر او عارض شود مثل غسل و وضوء و واجب غیری عبارت است از چیزی که محبوبیتش بخاطر حسن ذاتیاش نیست[2].
تعریف چهارم از واجب نفسی و غیری تعریف خود صاحب لؤلؤ است که مرحوم قائینی نجفی باشد و آن این است که: واجب نفسی عبارت است از چیزی که طلب شود بخاطر خودش و واجب غیری عبارت است از چیزی که طلب شود بخاطر غیرش و ایشان بعد از نقل این تعریف یادآور میشود که تعریف بنده نیز به تعریف سوّم برگشت میکند[3].
تعریف پنجم تعریف مرحوم آیت الله مظفّر است که میفرماید: «الواجب النفسی هو واجب لنفسه لا لواجب آخر و الغیری ما وجب لنفسه لواجب آخر[4]».
***
[1]) المحصول، ج1، ص540-539.
[2]) اللؤلؤ الغرویة، ج1، ص385.
[3]) همان.
[4]) المختصر، ص40-39، چ1373.