درس 395:
چهارشنبه 30/2/1405 هـ.ش مطابق با 4/ذی الحجه/1447 هـ.ق، کابل، حوزه علمیّه دارالمعارف اهلبیت(ع).
تذکّر: دروس معظّم له عربی بوده به شاگردان فارسی ارائه میگردد غیر از متون، احادیث و نقل و قولها.
بسم الله الرحمن الرحیم
الحمدلله ربّ العالمین، الصّلاة والسّلام علی خیر خلقه و اشرف بریّته ابی القاسم المصطفی محمّد و علی آله الاطیبین و صحبه المنتجبین لاسیّما بقیة الله فی الارضین روحی و ارواح العالمین لتراب مقدمه الفداء.
مرحوم صاحب مناهج الوصول در این مناط و ملاک اشکالی وارد کرده که نصّش چنین است:
«و انت خبیر بما فیه من التکلّف مع انّ الارادة المتعلقة بذی المقدمة لیست علّة فاعلیّة لارادة المقدمة بحیث تنشئها منها الی ان قال: فالجهة الثانیة ممّا لا اصل لها حتی یکون التقسیم بلحاظها بل کلامه لا یخلوا من تناقض[1]».
ممکن است گفته شود که اصل و مناطی وجود ندارد که اصلیّت را از تبعیّت تنقیح کند و فرق نمیکند که اصلی و تبعی وجودیین باشد یا عدمین یا مختلفین و فرق نمیکند که قائل شویم به اینکه مناط در تقسیم مناط صاحب کفایه است یا مناط صاحب نهایه یا غیر این دو بزرگوار به جهت اینکه عدم تفصیلی بودن قصد و اراده بخاطر احراز تبعیّت و عدم ترشّح اراده از اراده اخری بخاطر احراز اصلیّت باشد که در حقیقت این اراده از قبیل موجبات معدولة المحمول یا از قبیل موجبات سالبة المحمول میباشند که در مثل این دو مورد اصلی جاری نمیشود چنانکه در اصل عدم قرشیّت اصلی جاری نمیشود این بود در حوزه اصول.
نعم: اصل جاری میشود در حوزه فقه و مسئله فرعیه و آن اینکه:
واجب احتمال دارد مراد باشد تبعاً که اگر فعلی باشد اتیان به آن لازم است علی کل حال مثل جایی که غسل جنابت یا غسل مسّ میّت مردد باشد بین واجب اصلی نفسی بودن یا غیرش یا اینکه مراد باشد به اراده صلاة، در اینجا اگر چنین شکّی بعد دخول وقت باشد نماز اتیان میشود علی کل حال و اگر قبل از وقت باشد مجراء اصل برائت است از وجوب و غسل.
***
[1]) مناهج الوصول، ج1، ص407.