fa-osoolدرس خارج فقه و اصول

درس 394:

سه‌ شنبه 29/2/1405 هـ.ش مطابق با 3/ذی الحجه/1447 هـ.ق، کابل، حوزه علمیّه دارالمعارف اهلبیت(ع).

تذکّر: دروس معظّم له عربی بوده به شاگردان فارسی ارائه می­گردد غیر از متون، احادیث و نقل و قول­ها.

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمدلله ربّ العالمین، الصّلاة والسّلام علی خیر خلقه و اشرف بریّته ابی القاسم المصطفی محمّد و علی آله الاطیبین و صحبه المنتجبین لاسیّما بقیة الله فی الارضین روحی و ارواح العالمین لتراب مقدمه الفداء.

سخنی در تقسیمات واجب

چه بسا ممکن است گفته شود که: جلّ تقسیمات واجب مانند تقسیم واجب بسوی مطلق و مشروط یا معلّق و منجّز نزد مرحوم صاحب فصول یا تقسیم واجب به نفسی و غیری که بزودی می­خوانیم تقسیم به حسب مقام اثبات و دلالت است و تقسیمی که به نفسی و غیری صورت می­گیرد و بزودی می­خوانیم همچنان به حسب مقام اثبات و دلالت است و چنین تقسیماتی با چنین ملاکی معقول است کما اینکه صاحب مناهج الوصول به آن تصریح فرمود و عبارتش را خواندیم

تردیدی وجود ندارد که واجب غیری نیز به چنین تقسیمی منقسم می­گردد نه واجب نفسی به جهت اینکه واجب نفسی غیریّت در محیطش راه پیدا نمی­کند علی­هذا اولی این است که واجب اصلی تعریف شود به چیزی که مراد مولی باشد در اراده مستقله و فرق نمی­کند که چنین اراده­ای اراده­ی تفصیلیه باشد یا اراده ارتکازیه و واجب تبعی تعریف شود به چیزی که مراد مولی باشد به تبع اراده چیزی دیگر و فرق نمیکند که آن اراده­ی غیریه اراده­ی تبعی تفصیلی باشد یا اراده تبعی ارتکازی.

ثمّ: صاحب نهایة الدرایة ملاک و مناطی را ذکر می­کند برای تبعیّت و غیریّت که حاصلش این است:

هر واجبی که وجودی باشد یا وجوبی نسبت به مقدمه­اش دو جهت دارد و از دو علّت برخوردار است یکی علّت غائیه و دیگری علّت فاعلیّه بنابراین علّت غائیّه ملاک و مناط غیریت است و علّت فاعلیّه ملاک و مناط تبعیّت[1].

***

[1]) نهایة الدرایة، ج1، ص212، س5-1.