درس 394:
سه شنبه 29/2/1405 هـ.ش مطابق با 3/ذی الحجه/1447 هـ.ق، کابل، حوزه علمیّه دارالمعارف اهلبیت(ع).
تذکّر: دروس معظّم له عربی بوده به شاگردان فارسی ارائه میگردد غیر از متون، احادیث و نقل و قولها.
بسم الله الرحمن الرحیم
الحمدلله ربّ العالمین، الصّلاة والسّلام علی خیر خلقه و اشرف بریّته ابی القاسم المصطفی محمّد و علی آله الاطیبین و صحبه المنتجبین لاسیّما بقیة الله فی الارضین روحی و ارواح العالمین لتراب مقدمه الفداء.
سخنی در تقسیمات واجب
چه بسا ممکن است گفته شود که: جلّ تقسیمات واجب مانند تقسیم واجب بسوی مطلق و مشروط یا معلّق و منجّز نزد مرحوم صاحب فصول یا تقسیم واجب به نفسی و غیری که بزودی میخوانیم تقسیم به حسب مقام اثبات و دلالت است و تقسیمی که به نفسی و غیری صورت میگیرد و بزودی میخوانیم همچنان به حسب مقام اثبات و دلالت است و چنین تقسیماتی با چنین ملاکی معقول است کما اینکه صاحب مناهج الوصول به آن تصریح فرمود و عبارتش را خواندیم
تردیدی وجود ندارد که واجب غیری نیز به چنین تقسیمی منقسم میگردد نه واجب نفسی به جهت اینکه واجب نفسی غیریّت در محیطش راه پیدا نمیکند علیهذا اولی این است که واجب اصلی تعریف شود به چیزی که مراد مولی باشد در اراده مستقله و فرق نمیکند که چنین ارادهای ارادهی تفصیلیه باشد یا اراده ارتکازیه و واجب تبعی تعریف شود به چیزی که مراد مولی باشد به تبع اراده چیزی دیگر و فرق نمیکند که آن ارادهی غیریه ارادهی تبعی تفصیلی باشد یا اراده تبعی ارتکازی.
ثمّ: صاحب نهایة الدرایة ملاک و مناطی را ذکر میکند برای تبعیّت و غیریّت که حاصلش این است:
هر واجبی که وجودی باشد یا وجوبی نسبت به مقدمهاش دو جهت دارد و از دو علّت برخوردار است یکی علّت غائیه و دیگری علّت فاعلیّه بنابراین علّت غائیّه ملاک و مناط غیریت است و علّت فاعلیّه ملاک و مناط تبعیّت[1].
***
[1]) نهایة الدرایة، ج1، ص212، س5-1.