درس 391:
شنبه 26/2/1405 هـ.ش مطابق با 29/ذی القعده/1447 هـ.ق، کابل، حوزه علمیّه دارالمعارف اهلبیت(ع).
تذکّر: دروس معظّم له عربی بوده به شاگردان فارسی ارائه میگردد غیر از متون، احادیث و نقل و قولها.
بسم الله الرحمن الرحیم
الحمدلله ربّ العالمین، الصّلاة والسّلام علی خیر خلقه و اشرف بریّته ابی القاسم المصطفی محمّد و علی آله الاطیبین و صحبه المنتجبین لاسیّما بقیة الله فی الارضین روحی و ارواح العالمین لتراب مقدمه الفداء.
در این تتمّه شایسته است که از دوران قید بسوی هیئت یا ماده بحث کنیم که مرحوم شیخ ترجیح داده رجوع قید بسوی ماده را و دلیل این بزرگوار دو چیز است:
یکی اینکه: اطلاق هیئت شمولی است و ازحاق لفظ مانند عمومیّت عام و اطلاق ماده بدلی میباشد برخاسته از مقدمات حکمت مانند رقبه فلذا تقیید ثانی که ماده باشد اولی میباشد[1].
بعضی اعاظم که صاحب الاجود باشد وجه تقدیم اطلاق ماده را بر هیئت اینگونه مینویسد که: تقدیم بدلی اقتضاء میکند رفع ید را از شمول در بعضی مدلولش به خلاف تقدیم شمولی که فرض ما در اینجا یک فرد است بنا بر بدلیّت و این اطلاق باید محفوظ باشد[2].
و دلیل دیگر این است که: تقیید هیئت موجب میشود بطلان محل اطلاق را در ماده به خلاف عکس که تقیید ماده موجب بطلان محل اطلاق هیئت نمیشود بنابراین تقیید چیزی که موجب بطلان اطلاق دیگری نشود اولی میباشد.
تعجّب است که مرحوم شیخ این بحث را منعقد ساخته و به دو دلیل استدلال کرده و فرموده که رجوع قید به ماده رجحان دارد درحالیکه قبلاً فرموده بود رجوع قید به ماده ممتنع است.
بنابراین رجوع قید به ماده بر فرض امکان رجوع است و یا اینکه بگوییم با انعقاد این بحث ایشان از مختارش برگشته.
***
[1]) مطارح الانظار، ص49، س33-38.
[2]) الاجود، ج1، ص162-161.