درس 146:سه شنبه 15/2/1405 هـ.ش مطابق با 18/ ذی القعده/1447 هـ.ق، کابل، حوزه علمیّه دارالمعارف اهلبیت(ع).
تذکّر: نوشته معظّم له عربی بوده به شاگردان فارسی ارائه میگردد غیر از متون، احادیث و نقل و قولها.
بسم الله الرحمن الرحیم
الحمدلله ربّ العالمین، الصّلاة والسّلام علی خیر خلقه و اشرف بریّته ابی القاسم المصطفی محمّد و علی آله الاطیبین و صحبه المنتجبین لاسیّما بقیة الله فی الارضین روحی و ارواح العالمین لتراب مقدمه الفداء.
ثمّ: علامه سبحانی(دام ظلّه) از احتمال سوّم و هردو امرش جواب میدهد که متنش چنین است:
«و الجواب: انّ تبیّن الوارد فی الآیة لا یراد منه العلم القطعی الذی یبحث عنه فی علم المنطق بل المراد من التبیّن هو الظهور و الوضوح عند العقلاء و یکفی فی ذالک کون الدلیل مفیداً للاطمینان عندهم و یدلّ علی ذالک قوله سبحانه:
و کلوا و اشربوا حتی یتبیّن لکم الخیط الابیض من الخیط الاسود من الفجر[1]»
و قال سبحانه و تعالی ایضاً:
«و من یشاقق الرسول من بعد ما تبیّن له الهدی و یتّبع غیر سبیل المؤمنین نوّله ما تولّی و نصلیه جهنّم و سائت مصیرا[2]»
و المراد بعد ما تمّت الحجّة علیه کما هو المراد فی قوله سبحانه:
«ام آتیناهم کتاباً فهم علی بیّنة منه[3]»
حجّت عبارت است از چیزی که عقلاء به وسیله آن چیز استدلال و احتجاج میکند بعضی علیه بعض دیگر و این گونه حجّت برخواسته از ادواتی است که مفید اطمینان باشد برای نوع عقلاء، اطمینانی که انسان در پناه او آرامش پیدا میکند و پر واضح است که این هدف و مقصد از خبر ثقه به دست میآید که در ما نحن فیه قول رجالی ثقه است و همچنان خبری که موثوق به گفته میشود که انسان نسبت به صدورش آرامش مییابد.
نعم: عمل به خبر فاسق که متهم است به کذب و وضع و دس متوقّف است بر تبیّن و نهایتاً چنین تبیّنی غیر حاصل است نزد اخبار فساق و در حصول همچو تبیّنی فحص ویژه لازم است بعد از استماع خبر و علاوه کنید اینکه صدق فاسق بر اصحاب آراء باطله زمانی که از پدرانشان عقائدی را به ارث برده باشند بدون تقصیر بلکه قصور آنها در اکثر فرقههای امامیه غیر اثنی عشری جای تأمل است.
***