fa-derayaدرس خارج فقه و اصول

درس 136:

سه‌ شنبه 28/11/1404 هـ.ش مطابق با 28/ شعبان/1447 هـ.ق، کابل، حوزه علمیّه دارالمعارف اهلبیت(ع).

تذکّر: نوشته معظّم له عربی بوده به شاگردان فارسی ارائه می­گردد غیر از متون، احادیث و نقل و قول­ها.

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمدلله ربّ العالمین، الصّلاة والسّلام علی خیر خلقه و اشرف بریّته ابی القاسم المصطفی محمّد و علی آله الاطیبین و صحبه المنتجبین لاسیّما بقیة الله فی الارضین روحی و ارواح العالمین لتراب مقدمه الفداء.

امر دوّم: آیه نبأ است

اهمّ آنچه استدلال شده به حجیّت خبر واحد آیه نبأ است که الله متعال فرموده: «ان جائکم فاسق بنبأ فتبیّنوا ان تصیبوا قوماً بجهالة فتصبحوا علی ما فعلتم نادمین[1]».

و فرق نمی­کند که در صدر آیه به مفهوم وصف استدلال شود یا به مفهوم شرط یا اینکه قائل شویم به عدم مفهوم این دو خصوصاً در جایی که وصف اعتماد به موصوف نداشته باشد و همچنان فرق ندارد که بگوییم قضیه شرطیه بخاطر تحقق موضوع سبقت گرفته یا اینکه بگوییم قضیه شرطیه متضمن مفهوم است در جایی که جزء مقدّم باشد و شرط مؤخر.

استاد ما آیت الله سبحانی می­فرماید که: چه بگوییم به آنچه اینجا گفته شد یا به آن قائل نباشیم ذیل آیه موضوع را تحدید می­کند و تکلیف را روشن در آنجا که عمل به خبر واحد شود و بیان می­کند که آنچه منع است عمل به خبری می­باشد که خبر جاهل به حساب بیاید نه خبر عاقل فلذا ذیل آیه این است که: «ان تصیبوا قوماً بجهالة فتصبحوا علی ما فعلتم نادمین» بنابراین باید ترکیز کنیم به تحدید جهالت که در ذیل آیه مطرح است.

جهل گاهی اطلاق می­شود و از آن اراده می­شود “ضد علم” که این معنی شایع است و گاهی اطلاق می­شود و از او قصد می­شود ضد عقل آنجا که حضرت باری می­فرماید: «انّما التوبة علی الله للذین یعملون السوء بجهالة ثمّ یتوبون من قریب فاولئک یتوب الله علیهم و کان الله علیماً حکیما[2]».

و جای دیگر می­فرماید که: «کتب ربّکم علی نفسه الرحمة انّه من عمل منکم سوء بجهالة ثمّ تاب من بعده و اصلح فانّه غفور رحیم[3]».

و همچنان می­فرماید که: «ثمّ انّ ربّک للذین عملوا السوء بجهالة ثمّ تابوا من بعد ذالک و اصلحوا انّ ربّک من بعدها لغفور رحیم[4]».

***

[1]) حجرات/6.

[2]) نساء/17.

[3]) انعام/54.

[4]) نحل/119.