درس 135:
چهارشنبه 22/11/1404 هـ.ش مطابق با 22/ شعبان/1447 هـ.ق، کابل، حوزه علمیّه دارالمعارف اهلبیت(ع).
تذکّر: نوشته معظّم له عربی بوده به شاگردان فارسی ارائه میگردد غیر از متون، احادیث و نقل و قولها.
بسم الله الرحمن الرحیم
الحمدلله ربّ العالمین، الصّلاة والسّلام علی خیر خلقه و اشرف بریّته ابی القاسم المصطفی محمّد و علی آله الاطیبین و صحبه المنتجبین لاسیّما بقیة الله فی الارضین روحی و ارواح العالمین لتراب مقدمه الفداء.
امر اوّل: بنای عقلاء است
شکی نیست که اهتمام به امور اجتماعی قدیماً و حدیثاً حتی قبل از اسلام بر این امر استوار بوده که به خبر واحد عمل میکرده و حیات بشری آسیابش خبر واحد بوده و با خبر ثقه واحد وثوق پیدا میشده بدون اینکه به نحله و عقیده راوی توجه کند یا طائفه او را بپرسد و ملاک وثوق بوده به خبر عدل ثقه و تحرّز از کذب و تکیه گاه مردم به این دو مسئله بوده و هرگونه سخنی را قبول نمیکرده مگر اینکه به صدورش اطمینان پیدا میکرده و همچنان انطباق خبر را با واقع در نظر داشته.
سیره عقلاء بر آنچه گفتیم جاری بوده شکّی در آن وجود ندارد بلکه بنای مدنیتها و علاقات اجتماعی بر همین سیره استوار بوده طوری که به صدق راوی ملتزم میشده یا قرائن خبر را دقت میکرده و امّا در عظائم امور احتیاط میکرده حتی به خبر عدل ثقه نیز اعتماد نمیکرده امّا در غیر عظائم امور اطمینان به صدور خبر محل اعتماد بوده.
و این سیره در مرأی و مسمع پیامبر و ائمه هدی علیهم صلوات الله صورت گرفته و این بزرگواران چنین سیرهای را ردع نکردهاند و این مسئله قویترین حجّت است بر قبول قول ثقه یا خبر اطمینان بخش و علاوتاً عدم ردع چنین سیرهای در حیات نبی و وصی مشهود بوده که آنها عمل به خبر ثقات میکرده بلکه ثقات را به اطراف و اکناف عالم گسیل میداشته،
نمونهاش نامههایی بود که توسط سفراء حضرت به ملوک جهان ارسال گردید و همچنان دعوتگرانی را به اطراف اعزام میکردند تا تعلیم قرآن کنند و همین گونه است جواسیس حکومتی که تصمیماتشان مبتنی بر گزارشات است و این قضیه سیره جاریه بوده بین عقلاء.
اگر میبینیم که در بعضی موضوعات قیام عدلین شرط شده یا اینکه جنسیت مردانگی معتبر دانسته شده این کار در حقیقت قید سیره است نه ردع آن، بله در اینجا روایاتی وجود دارد و همچنان آیاتی که انسان گمان میکند که رادع سیره باشند چنین چیزی به دور از واقعیت است و ظن و توهّمی بیش نمیباشد و آنچه که میشود گفت این موارد تقیّد سیره است نه چیز دیگر و این تقیّدات به مواردی اختصاص پیدا میکند که دلیل تعدّد یا جنسیت داریم ولی حجیّت خبر ثقه را زیر سوال نمیبرد.
***