fa-derayaدرس خارج فقه و اصول

درس 135:

چهار‌شنبه 22/11/1404 هـ.ش مطابق با 22/ شعبان/1447 هـ.ق، کابل، حوزه علمیّه دارالمعارف اهلبیت(ع).

تذکّر: نوشته معظّم له عربی بوده به شاگردان فارسی ارائه می­گردد غیر از متون، احادیث و نقل و قول­ها.

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمدلله ربّ العالمین، الصّلاة والسّلام علی خیر خلقه و اشرف بریّته ابی القاسم المصطفی محمّد و علی آله الاطیبین و صحبه المنتجبین لاسیّما بقیة الله فی الارضین روحی و ارواح العالمین لتراب مقدمه الفداء.

امر اوّل: بنای عقلاء است

شکی نیست که اهتمام به امور اجتماعی قدیماً و حدیثاً حتی قبل از اسلام بر این امر استوار بوده که به خبر واحد عمل می­کرده و حیات بشری آسیابش خبر واحد بوده و با خبر ثقه واحد وثوق پیدا می­شده بدون اینکه به نحله و عقیده راوی توجه کند یا طائفه او را بپرسد و ملاک وثوق بوده به خبر عدل ثقه و تحرّز از کذب و تکیه گاه مردم به این دو مسئله بوده و هرگونه سخنی را قبول نمی­کرده مگر اینکه به صدورش اطمینان پیدا می­کرده و همچنان انطباق خبر را با واقع در نظر داشته.

سیره عقلاء بر آنچه گفتیم جاری بوده شکّی در آن وجود ندارد بلکه بنای مدنیت­ها و علاقات اجتماعی بر همین سیره استوار بوده طوری که به صدق راوی ملتزم می­شده یا قرائن خبر را دقت می­کرده و امّا در عظائم امور احتیاط می­کرده حتی به خبر عدل ثقه نیز اعتماد نمی­کرده امّا در غیر عظائم امور اطمینان به صدور خبر محل اعتماد بوده.

و این سیره در مرأی و مسمع پیامبر و ائمه هدی علیهم صلوات الله صورت گرفته و این بزرگواران چنین سیره­ای را ردع نکرده­اند و این مسئله قوی­ترین حجّت است بر قبول قول ثقه یا خبر اطمینان بخش و علاوتاً عدم ردع چنین سیره­ای در حیات نبی و وصی مشهود بوده که آنها عمل به خبر ثقات می­کرده بلکه ثقات را به اطراف و اکناف عالم گسیل می­داشته،

نمونه­اش نامه­هایی بود که توسط سفراء حضرت به ملوک جهان ارسال گردید و همچنان دعوت­گرانی را به اطراف اعزام می­کردند تا تعلیم قرآن کنند و همین گونه است جواسیس حکومتی که تصمیمات­شان مبتنی بر گزارشات است و این قضیه سیره جاریه بوده بین عقلاء.

اگر می­بینیم که در بعضی موضوعات قیام عدلین شرط شده یا اینکه جنسیت مردانگی معتبر دانسته شده این کار در حقیقت قید سیره است نه ردع آن، بله در اینجا روایاتی وجود دارد و همچنان آیاتی که انسان گمان می­کند که رادع سیره باشند چنین چیزی به دور از واقعیت است و ظن و توهّمی بیش نمی­باشد و آنچه که می­شود گفت این موارد تقیّد سیره است نه چیز دیگر و این تقیّدات به مواردی اختصاص پیدا می­کند که دلیل تعدّد یا جنسیت داریم ولی حجیّت خبر ثقه را زیر سوال نمی­برد.

***