fa-rejalدرس خارج فقه و اصول

درس 214:

دوشنبه 6/11/1404 هـ.ش مطابق با 6/ شعبان/1447 هـ.ق، کابل، حوزه علمیّه دارالمعارف اهلبیت(ع).

تذکّر: نوشته معظّم له عربی بوده به شاگردان فارسی ارائه می­گردد غیر از متون، احادیث و نقل و قول­ها.

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمدلله ربّ العالمین، الصّلاة والسّلام علی خیر خلقه و اشرف بریّته ابی القاسم المصطفی محمّد و علی آله الاطیبین و صحبه المنتجبین لاسیّما بقیة الله فی الارضین روحی و ارواح العالمین لتراب مقدمه الفداء.

صاحب منتقی الجمّان بعد از نقل این حدیث و تقویت کلام مرحوم علامه در خلاصه چنین نوشته:

«و قد وقع هذا الغلط فی اسناد هذا الخبر علی ما وجدته فی نسختین عندی الآن للکافی و یزید وجه الغلط فی خصوص هذا السند بانّ حمّاد بن عثمان لا تعهد له روایة حریز بل المعروف المتکرّر روایة حمّاد بن عیسی عنه[1]».

تمام سخن راجع به حمّاد این است که هرگاه در روایتی ابراهیم بن هاشم از حمّاد نقل حدیث کند مراد حمّاد بن عیسی است نه حمّاد بن عثمان فلذا چنین روایاتی ارسال سند ندارد و تصحیف در آن رخ نداده به جهت اینکه روشن شد که ابراهیم بن هاشم حمّاد بن عثمان را ملاقات نکرده و کسی را که ملاقات کرده حمّاد بن عیسی است.

ابا بصیر کیست؟

چه بسیار مشاهده می­شود در اسناد روایات چه کافی یا غیر کافی عنوان “ابا بصیر” به اندازه­ای که عدد این عنوان به 2275 مورد می­رسد و امّا رجالیّون در مورد ابا بصیر اختلاف دارند که آیا چنین کنیه­ای بر چند نفر صادق خواهد بود فلذا بعضی رجالیّون ابا بصیر را بین دو نفر مشترک می­داند و بعضی دیگر بین سه نفر و گروه سوّم بین چهار نفر چه از قدماء و چه از متأخرین تا جایی که مجموع این راوی­ها به هشت نفر می­رسد و در این باره کتاب مستقلی نوشته شده بنام “الدّر النظیر فی المکنّین بابی بصیر” که به قلم مرحوم محقق شوشتری نوشته شده و امّا آنچه که بین اهل رجال معروف است اشتراک این کنیه و عنوان است بین چهار نفر به ترتیب ذیل:

  1. لیث بن بختری.
  2. یحیی بن ابی القاسم.
  3. یوسف بن حارث بتری.
  4. عبدالله بن محمّد اسدی.

این چهار نفر همگی­شان ثقات نیستند مطابق آنچه در معجم رجال الحدیث آمده(جلد21، صفحه47) این عنوان مشترک است بین ثقه و غیر ثقه، بنابراین برخی روایات از حجیّت ساقط می­شود و راجع به ابا بصیر اقوال مفصّله و آراء مطوّله وجود دارد که بعضی آنها را متذکّر می­شویم:

***

[1]) منتقی الجمان، ج1، ص261.