درس 183:
دوشنبه 26/8/1404 هـ.ش مطابق با 26/ جمادی الاولی/1447 هـ.ق، کابل، حوزه علمیّه دارالمعارف اهلبیت(ع).
تذکّر: نوشته معظّم له عربی بوده به شاگردان فارسی ارائه می گردد غیر از متون، احادیث و نقل و قولها.
بسم الله الرحمن الرحیم
الحمدلله ربّ العالمین، الصّلاة والسّلام علی خیر خلقه و اشرف بریّته ابی القاسم المصطفی محمّد و علی آله الاطیبین و صحبه المنتجبین لاسیّما بقیة الله فی الارضین روحی و ارواح العالمین لتراب مقدمه الفداء.
فرقه دهم: مجسّمه و مشبّهه است
مجسّمه و مشبّهه اصحاب جمود و قشر و اعوجاج در فهم معارف اسلامی اند که معتقد می باشند به جسمانیّت الله متعال شبیه جسم انسان که به ناچار لوازم جسمیّت را ملزم می شوند و این عقیده از تقدّس ظواهر کتاب و حدیث است که اجتناب از عقل، فکر حتی فطرت اولیه می باشد.
این جماعت بواطن را قربانی ظواهر کرده اند و عقل را فدای حسّ، بنابراین مفاهیم تصوّری ابتدایی را از معانی تصدیقی و مقاصد عالی جدا ساخته اند و ظهور ثانویه که بعد از فحص و تفحّص و فکر و تفکر بدست می آید مبادله نموده اند به ظهور اولیه که از ظواهر کتاب و سنت بدست می آید و در واقع کتاب و سنت را از مقام رفیع به مرتبه جلیل تنزل داده اند، علیهذا جمود و تحجّر موجب شده اند که مذاهب و فرق در امت اسلامی پدید آیند مخصوصاً مجسمه و مشبّهه و مرجئه و خوارج و نظائر اینها.
نمونه هایی از جمود مجسّمه و مشبّهه را ذکر می کنیم که از آن جمله است جمود در تفسیر آیه 64 سوره مبارکه مائده که می فرماید: «بل یداه مبسوطتان ینفق کیف یشاء» که این آیه در مقام انتقاد از اعتقاد یهود نازل شده که آنها معتقد بودند به اینکه خداوند بخیل و عاجز است و لکن مجسّمه و مشبّهه در پناه قشری گری و سطحی نگری و جمود بر ظواهر آیه برای خداوند دست و انگشت قائل شدند.
و این گروه مقوله ی اشعری ها را نیز در توجیه تجسیم و تشبیه به زبان نیاورده اند که آنها اثبات ید و انگشت را بلا کیف می دانند ولی این گروه ید خداوند را با کیفیّت ید انسان و انگشت را برای خداوند با کیفیت انگشتان انسان قائل شدند و برای الله متعال سینه و نفس و رِجل و قدم و کلام و صوت حتی ذراعین و قدمین را ثابت می دانند و می گویند که خداوند با همین چشم بشری در قیامت دیده می شود.
***