درس 295:
سه شنبه 27/8/1404 هـ.ش مطابق با 27/ جمادی الاولی/1447 هـ.ق، کابل، حوزه علمیّه دارالمعارف اهلبیت(ع).
تذکّر: دروس معظّم له عربی بوده به شاگردان فارسی ارائه می گردد غیر از متون، احادیث و نقل و قولها.
بسم الله الرحمن الرحیم
الحمدلله ربّ العالمین، الصّلاة والسّلام علی خیر خلقه و اشرف بریّته ابی القاسم المصطفی محمّد و علی آله الاطیبین و صحبه المنتجبین لاسیّما بقیة الله فی الارضین روحی و ارواح العالمین لتراب مقدمه الفداء.
اقسام واجب
قبل از ورود در مسئله ناچاریم اقسام واجب را شرح دهیم تا بیان حق در مسئله روشن شود، بنابراین واجب بر چند قسم است:
قسم اوّل: واجبی است که وارد می شود درحالی که امر آن دایر است بین متباینین مانند دیون که اصل در چنین واجبی شغل و احتیاط است و شغل و احتیاط به اتیان اکثر محقق می شود تا ذمّه مدیون برئ و فارغ گردد.
قسم دوّم: واجبی است که دایر می شود و امرش بین اقلّ و اکثر ارتباطیین واقع می شود و چنین واجبی یا ذهنی می باشد مثل جایی که شک کنیم آیا نماز مقیّد به طهارت است یا خیر و یا اینکه خارجی می باشد مثل جایی که شک کنیم در صلاة از باب مثال که مرکّب از ده جزء است یا یازده جزء؟
قیل به اینکه: این مقام از قبیل متباینین است به اینکه صلاة از باب مثال مقیّد به داعی امر است یا مقیّد به وجه بخاطر اصل اشتغال و احتیاط تا اینکه عبد ممتثل گفته شود و چنانچه مقیّد به این دو قید نباشد اصل اشتغال و احتیاط جاری نمی باشد و لکن چنین قولی صحّت پیدا نمی کند زیرا: این مقام پر واضح است که از قبیل اوّل است که اقلّ و اکثر ارتباطیین باشد آن هم از نوع ذهنی نه از قسم دوّم که نوع خارجی باشد.
قسم سوّم: واجبی است که امرش محصّل است مثل جایی که شارع امر کند به تحصیل طهارت و لکن شک در این باشد که آیا طهارت عبارت از غسلتین و مسحتین است یا اینکه موالات نیز در آن دخالت دارد که در اینجا اصل اشتغال و احتیاط جاری می باشد
قسم چهارم: واجبی است که شک و تردید در محصّل غرض باشد مثل جایی که در تحصیل غرض تردید صورت می گیرد در چنین جایی مذهب مشهور برائت است چون مقام را از قبیل اقلّ و اکثر خارجی می داند و لکن مبانی دیگری وجود دارد که حسب آن مبناها حکم اختلاف پیدا می کند.
***