درس 278:
یک شنبه 27/7/1404 هـ.ش مطابق با 26/ ربیع الثانی/1447 هـ.ق، کابل، حوزه علمیّه دارالمعارف اهلبیت(ع).
تذکّر: دروس معظّم له عربی بوده به شاگردان فارسی ارائه می گردد غیر از متون، احادیث و نقل و قول ها.
بسم الله الرحمن الرحیم
الحمدلله ربّ العالمین، الصّلاة والسّلام علی خیر خلقه و اشرف بریّته ابی القاسم المصطفی محمّد و علی آله الاطیبین و صحبه المنتجبین لاسیّما بقیة الله فی الارضین روحی و ارواح العالمین لتراب مقدمه الفداء.
امر چهارم این است که: مراعات آداب نکاح و مقاربت و اوقات آن و مراعات آداب زمان حمل و رضاع و انتخاب زوجه و مرضعه و امثال اینها از اموری می باشد که دخالت کامل دارند در مزاج انسان و مراحل تکوّن و کمال و نقص او.
امر پنجم این است که: مساعدت محیط و مربی و معلّم و مصاحب و محاشر و علوم مختلفه و غیر این موارد از اموری می باشد که دخالت کامل دارند در تربیت انسان و چگونگی روحیات او و صفا و تیرگی بشر که بدون شک تأثیرات عجیبی بر جای می گذارند.
باید دانست که انسان در واقع در دار هیولا از بدو خلقت قرار گرفته بلکه قبل از انعقاد نطفه تا زمان انتقال آن به رحم مادر در چنین محیطی واقع است و انکار ندارد که بشر از تمام کائنات متأثر است و لکن همه اینها در جایگاهی است که موجب می شود اضطرار انسان را در برخی امور و پناه بردن او را به اعمال اختیاری در برخی دیگر به جهت اینکه در چنین محیط و فضایی عقول افاضه می دهد و تشخیص می آفریند و به همین دلیل ثواب و عقاب معنی پیدا می کند زیرا تمام عقلا در تمام اعصار و امصار صحّت عقوبت و مثوبت را به صدور افعال اختیاری می دانند.
و امّا اخباری که ظاهر آنها جبر را می رساند ناچاریم بنحوی تأویل کنیم یا حمل نماییم بر تقیه به جهت مخالفت ظواهر این حدیث با صریح برهان و صراحت حق و معارضه آنها با اخبار بین امرین که نافی جبر و تفویض است و امر بین امرین از ضروریات مذهب اهل بیت(ع) می باشد و امّا نفس اخباری که در جبر ظهور دارند را در کتاب کافی، جلد 2، صفحه 1 تا 10 مطالعه فرمایید.
***