fa-rejalدرس خارج فقه و اصول

درس 210:

یک‌ شنبه 28/10/1404 هـ.ش مطابق با 28/ رجب/1447 هـ.ق، کابل، حوزه علمیّه دارالمعارف اهلبیت(ع).

تذکّر: نوشته معظّم له عربی بوده به شاگردان فارسی ارائه می­گردد غیر از متون، احادیث و نقل و قول­ها.

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمدلله ربّ العالمین، الصّلاة والسّلام علی خیر خلقه و اشرف بریّته ابی القاسم المصطفی محمّد و علی آله الاطیبین و صحبه المنتجبین لاسیّما بقیة الله فی الارضین روحی و ارواح العالمین لتراب مقدمه الفداء.

رجالیون درباره محمّد بن حسن اختلاف نظر دارند کما اینکه درباره علی بن محمّد اختلاف نظر داشتند، بنابراین محقق کاظمی و مرحوم شفتی از مرحوم استرآبادی نقل می­کنند که مراد از محمّد بن حسن، صفّار است که در سال 290 هـ.ق از دنیا رفت و شخصی که مرحوم کلینی از وی روایت نموده و این سخن را مرحوم علامه کلباسی و محقق شوشتری هم چنان تقویت می­کند[1].

و همچنان صاحب “قاموس الرجال” در جلد یازدهم، صفحه 43 همین نظر را پذیرفته و همچنان صاحب “انتخاب جیّد” نقل می­کند که هر آنچه به نام محمّد بن حسن بعد از کلینی وارد شده صفّار است[2].

و امّا محدّث نوری صاحب “مستدرک” در اوّل وجوهی را نقل می­کند که تأیید می­نماید نظریه­ای که گفته شد که مراد از این حسن، صفّار است و لکن به تعقیبش استدلال می­کند بر خلاف که هفت وجه را ذکر می­کند و می­گوید که چهار نفر با صفّار در اسم مشارکت دارد که عبارت باشند از: بندار، قمّی، محاربی و برنانی[3].

بعضی رجالی­ها گمان برده است که محمّد بن حسن همان ابن ولید است که از مشایخ مرحوم صدوق می­باشد و در سال 343 هـ.ق وفات نموده و امّا این نظر جدّاً بعید است به جهت اینکه بعد از ارتحال کلینی چهارده سال تفاوت دیده می­شود و کلینی نمی­تواند بعد از خودش روایت کند درحالی که ابن ولید چهارده سال بعد از مرحوم کلینی در قید حیات بوده.

انصاف این است که: محمّد بن حسن همان صفّار است نظر به فرمایش کلباسی و شفتی و شوشتری و کاظمی که همین نظر را تقویت کرده­اند، علی هذا بودن محمّد بن حسن ولو با چهار نفر دیگر اشتراک اسمی دارد در سند روایت یا حدیثی موجب ارسال حدیث یا ضعف او نمی­شود علی هذا روایات ایشان مسنده بوده قوی می­باشد نه مرسله و ضعیف.

***

[1]) سماء المقال، ج1، ص82.

[2]) سماء المقال، ج1، ص199.

[3]) مستدرک الوسائل، ج3، ص544-543.