درس 197:
یک شنبه 30/9/1404 هـ.ش مطابق با 30/ جمادی الثانی/1447 هـ.ق، کابل، حوزه علمیّه دارالمعارف اهلبیت(ع).
تذکّر: نوشته معظّم له عربی بوده به شاگردان فارسی ارائه می گردد غیر از متون، احادیث و نقل و قولها.
بسم الله الرحمن الرحیم
الحمدلله ربّ العالمین، الصّلاة والسّلام علی خیر خلقه و اشرف بریّته ابی القاسم المصطفی محمّد و علی آله الاطیبین و صحبه المنتجبین لاسیّما بقیة الله فی الارضین روحی و ارواح العالمین لتراب مقدمه الفداء.
حکم و جواب از این احتمالات
و امّا قضاوت و حکم در قبال احتمال اوّل قدم علم الله متعال و ازلیت اوست و فرق نمیکند که علم الله متعال عین ذاتش باشد یا زاید بر ذاتش.
و امّا قضاوت و حکم در قبال احتمال ثانی قدم حقایق است چنانچه مربوط به ذات الله متعال و صفاتش باشد و چنانچه مربوط به فعل الله متعال یا فعل عبادش باشد حادث می باشند و مخلوق مانند: جنت و نار و ارض و سماء و قصص انبیاء و غیر انبیاء.
و امّا قضاء و حکم در قبال احتمال سوّم و چهارم همچنان معلوم است که علم الله متعال قدیم است در قبال حوادثی که قرآن از آنها خبر داده هرچند که محکی آن حوادث حادث می باشند و همین گونه است علم الله متعال از سور و آیات با تمام خصوصیات آنها و لکن علم از نفس آیات و سور غیر از وجود الفاظ خارجی آنهاست
و امّا قضاء و حکم در قبال احتمال خامس حیث اینکه سؤال در آنجا از علم خداوند مطرح نمی باشد در قبال جملات و کلمات و مفردات و بدون تردید تنظیم خارجی حادث می باشند بعد از وضع کلمات قرآن به تطوّر حالات شان بدست اعراب
به عبارت دیگر: صور علمی این کلمات و جملات حادث نمی باشند و لکن خود این کلمات و جملات محور بحث ما نیست بلکه بحث از وجود نفس این کلمات و جملات و تدریجی بودن آنهاست که قطعاً حادث می باشند زیرا: تمام حروف آیات ممکن نیست که دفعتاً و در آن واحد ایجاد شود بلکه وجود آنها تدریجی می باشد و این تدریجی بودن از قصور علم الله متعال ناشی نمی شود بلکه از خصوصیات حروف و کلمات ناشی می شود
و امّا قضاوت و حکم در قبال احتمال ششم احتراز معصومین(ع) است از بکار بردن لفظ مخلوق زیرا: این لفظ محل سوء استفاده است که از آن تفسیر کنند به اختلاق که صنع انسانی است بلکه ما را مأمور کرده اند به اینکه بگوییم قرآن کلام الهی است و وحی آسمانی و لکن متعرض قدم و حدوث آن نشویم زیرا: تعرّض قدم و حدوث بحث اختلاق بشری را مطرح می سازد.
***