درس 196:
شنبه 29/9/1404 هـ.ش مطابق با 29/ جمادی الثانی/1447 هـ.ق، کابل، حوزه علمیّه دارالمعارف اهلبیت(ع).
تذکّر: نوشته معظّم له عربی بوده به شاگردان فارسی ارائه می گردد غیر از متون، احادیث و نقل و قولها.
بسم الله الرحمن الرحیم
الحمدلله ربّ العالمین، الصّلاة والسّلام علی خیر خلقه و اشرف بریّته ابی القاسم المصطفی محمّد و علی آله الاطیبین و صحبه المنتجبین لاسیّما بقیة الله فی الارضین روحی و ارواح العالمین لتراب مقدمه الفداء.
موضوع حدوث و قدم چیست؟
چیزی که موجب می شود موضوع حدوث و قدم مشخص شود یکی از احتمالات شش گانه زیر است:
احتمال اوّل این است که: قرآن یکی از مراتب علم خدای متعال است و سخن در حدوث کلام خدا و قدم آن منتهی می شود به حدوث یا قدم علم او.
احتتمال دوّم این است که: قرآن حکایت می کند از حقایق غیبیه نظیر: حقیقت ذات و حقیقت صفات و حقیقت افعال و امّا سخن در این است که آیا چنین حقایقی قدیم است یا حادث؟
احتمال سوّم این است که: قرآن خبر می دهد از حوادث آینده کما اینکه خبر داده است از حوادث گذشته بنابراین آیا خدای متعال به این حوادث قبلاً عالم بوده یا بعداً عالم شده؟
احتمال چهارم این است که: قرآن را جبرئیل امین بر رسول خاتم تعلیم کرده و امّا سخن این است که آیا خدای متعال الفاظ کلمات و جملات قرآن را می دانسته یا خیر؟
احتمال پنجم این است که: خدای متعال بشر را آفریده و زبان بشر به تدریج به کمال رسیده و رشد کرده که از آن میان است زبان عربی و بشر خودشان وضع الفاظ نموده و تراکیب و جملات را ساخته حسب تطوّر طبیعت شان به مرور ایّام سپس خدای متعال کتابی از همین الفاظ تراکیب و جملات بر رسولش نازل کرده بنابراین آیا چنین الفاظ و تراکیب و جملات قدیم است یا حادث؟
احتمال ششم این است که: محور در این گونه مباحث خلقت قرآن از جانب بشر است و موضوع آن از سوی انسان و چنانچه این گونه نباشد قرآن مانند سایر اشیاء مخلوق و حادث است بنابراین احتمال خلقت قرآن از جانب بشر قول ولید بن مغیرة را زنده می کند.
از مجموع این احتمالات یکی از آنها موضوع بحث حدوث و قدم است و امّا احتمال قدم جلد قرآن هرچند طرح شده و لکن از دأب محصلین نیست که در این رابطه ترکیز کند و چنانچه طرح شود طعن است در کتاب علمی.
***