درس 403:
سه شنبه 12/3/1405 هـ.ش مطابق با 17/ذی الحجه/1447 هـ.ق، کابل، حوزه علمیّه دارالمعارف اهلبیت(ع).
تذکّر: دروس معظّم له عربی بوده به شاگردان فارسی ارائه میگردد غیر از متون، احادیث و نقل و قولها.
بسم الله الرحمن الرحیم
الحمدلله ربّ العالمین، الصّلاة والسّلام علی خیر خلقه و اشرف بریّته ابی القاسم المصطفی محمّد و علی آله الاطیبین و صحبه المنتجبین لاسیّما بقیة الله فی الارضین روحی و ارواح العالمین لتراب مقدمه الفداء.
انصاف این است که مرجع ما در جمیع صور ثلاثه الّا صورت اخیره قاعده احتیاط است به جهت علم تفصیلی قطعی به اصل وجوب و لکن شک ما در نفسیت و غیریت است بنابراین نتیجه علم اجمالی به هردو(نفسیت و غیریت) مسلّم است علی هذا حکم به نفسی و غیری معاً موافق احتیاط است که در نتیجه اتیان به وضوء قبل از وقت است که اگر تا بعد از وقت باقی ماند از وضوء بعد از وقت کفایت میکند و اتیان ثانی لازم ندارد و امّا اصل برائت از وجوب وضوء قبل از وقت معنی ندارد و به این سخن ما عبارت محاضرات شهادت میدهد که نوشته است:
«فالنتیجة: بمعنی نتیجة الحکم بالوجوب النفسی و الغیری معاً من باب الاحتیاط[1]».
و چنانچه قبلاً نیز اشاره شد نظر مرحوم ابوی(حاج آخوند رشک ره) نیز مطابق نقل شاگردانش همین است.
وجه تمایز نفسی و غیری
تا اینجا حد نفسی و ماهیّت آن را معرفت پیدا کردیم و همچنان حد غیری و ماهیّت آن را شناختیم و امّا واجب نفسی از واجب غیری جدا میشود و تمایز مییابد به استحقاق ثواب در امتثال نفسی و استحقاق عقاب بر ترکش و عدم استحقاق ثواب بر امتثال غیری و همچنان عدم استحقاق عقاب بر ترکش.
پوشیده نماند که استحقاق ثواب بر اتیان واجب نفسی بخاطر صدق امتثال است و استحقاق عقاب بر ترک اتیان واجب نفسی بخاطر صدق تمرّد و طغیان علیه مولی است و امّا عدم استحقاق عقاب به ترک واجب غیری بما هو هو است و لکن زمانی که ترک واجب غیری مستلزم ترک واجب نفسی شود عقاب متوجه مکلّف است و عقاب بخاطر ترک واجب نفسی است نه بخاطر ترک واجب غیری و امّا ترتّب ثواب یا استحقاق آن در واجب نفسی یا عدم ترتّب ثواب به عدم استحقاقش مستلزم بحث کلامی است که در ضمن اموری بیان میکنیم:
***