درس 401:
یک شنبه 10/3/1405 هـ.ش مطابق با 15/ذی الحجه/1447 هـ.ق، کابل، حوزه علمیّه دارالمعارف اهلبیت(ع).
تذکّر: دروس معظّم له عربی بوده به شاگردان فارسی ارائه میگردد غیر از متون، احادیث و نقل و قولها.
بسم الله الرحمن الرحیم
الحمدلله ربّ العالمین، الصّلاة والسّلام علی خیر خلقه و اشرف بریّته ابی القاسم المصطفی محمّد و علی آله الاطیبین و صحبه المنتجبین لاسیّما بقیة الله فی الارضین روحی و ارواح العالمین لتراب مقدمه الفداء.
مقام دوّم: اصل عملیه است
مرحوم آخوند در این مقام سه فرع را مطرح کرده که تفصیل آن را فعلاً مجال نداریم و امّا اجمال فروع چنین است:
فرع اوّل: شک در نفسیّت و غیریّت است با علم به وجوب غیریت.
فرع دوّم: شک در نفسیّت و غیریّت است با شک در وجوب غیریت.
فرع سوّم: شک در نفسیّت و غیریّت است با علم به عدم وجوب غیریت.
و امّا تفصیل فروع به نحو زیر است:
صورت اولی: در کلام مرحوم آخوند اشاره شده که حاصلش این است:
زمانی که وجوب مردّد باشد بین نفسیّت و غیریّت مانند: وجوب وضوء زمانی که علم به وجوب فعلیاش داشته باشیم مانند بعد از زوال و شک کنیم که هر یکی از وضوء و نماز واجب نفسی خواهد بود مثل جایی که وضوء نذر شده باشد یا غیری خواهد بود مثل جایی که شرط نماز باشد در چنین جایی مرحوم آخوند اتیان به وضوء را واجب میداند هرچند که جهت وجوب روشن نیست و اصل در اینجا اشتغال و احتیاط است و حکم علم اجمالی منجّز است به وجوب وضوء
امّا در کیفیّت افتراق بین نفسیّت و غیریّت میفرماید که: وضوء هرگاه واجب نفسی باشد اتیان به آن قبل از نماز و بعد از نماز جا دارد و چنانچه غیری باشد اتیان به آن قبل از نماز به حکم مقدمه جا دارد و امّا بعد از نماز جا ندارد[1].
و امّا مرحوم نائینی در این فرع قائل به برائت است و میفرماید که: در مقام شک و تردید در قید نماز به وضوء یا اینکه وضوء شرط صحّت نماز باشد شک ما برگشت میکند بین اقل و اکثر ارتباطی فلذا اصل برائت مقتضی عدم شرط بودن وضوء است برای نماز علیهذا نتیجه نفسیّت میشود[2].
و امّا نظر مرحوم نائینی در این مقام ضعیف است زیرا: احتمال نفسیّت سبب نمیشود که علم اجمالی ما منحل شود و زمانی که علم اجمالی موجود باشد جایی برای اصل برائت وجود ندارد و اصل برائت در جایی است که شک و تردید به علم اجمالی ارتقاء نکرده باشد فلذا اصل اشتغال و احتیاط که مرحوم آخوند فرمود موجّه است.
***