fa-osoolدرس خارج فقه و اصول

درس 398:

دو‌شنبه 4/3/1405 هـ.ش مطابق با 9/ذی الحجه/1447 هـ.ق، کابل، حوزه علمیّه دارالمعارف اهلبیت(ع).

تذکّر: دروس معظّم له عربی بوده به شاگردان فارسی ارائه می­گردد غیر از متون، احادیث و نقل و قول­ها.

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمدلله ربّ العالمین، الصّلاة والسّلام علی خیر خلقه و اشرف بریّته ابی القاسم المصطفی محمّد و علی آله الاطیبین و صحبه المنتجبین لاسیّما بقیة الله فی الارضین روحی و ارواح العالمین لتراب مقدمه الفداء.

تعریف ششم: تعریف مرحوم امام است که میفرماید:

واجب غیری چیزی است که بعث به آن شئ تعلق می گیرد بخاطر توصل به مبعوث الیه و واجب نفسی چیزی است که بعث به آن شئ تعلق می گیرد بدون اینکه مبعوث الیه در کار باشد و مرحوم امام قبل از ذکر این تعریف چنین می نویسد:

« و لا یخفی ان اراده الفاعل والآمر لشئ و ان کانت لاغراض المتصاعده لکن تقسیم الواجب الی اقسامه لیس باعتبار الاراده او الغرض لانهما خارجان عن اعتبار البعث والوجوب»[1].

انصاف اینست که: تعریف مرحوم مظفر و مرحوم امام از بین تعریفات شش گانه دو تعریف راجح است بخاطر وجود نفسی بودن در هر دو واجب نفسی و غیری در تعریف مرحوم مظفر و وجود تعلق بعث است در هر دو واجب در تعریف مرحوم اما علیهذا تعریف عَلَمین از واجب نفسی و واجب غیری به کلمه نفس است هرچند که احدهما مقدمه دیگری باشد و واجب غیری ایضا واجب نفسی است بخاطر تعلق بعث و طلب در واجب غیری و این مطلب مختار مرحوم والد(حاج آخوند رشک) نیز می باشد مطابق نقل شاگردان مبرّزش.

و اما قضیه وجوب بخاطر حسن ذاتی در واجب نفسی و عدم آن در واجب غیری در بعضی تعریفات قاعده کلیه نیست به جهت اینکه حسن گاهی در بعضی واجبات موجود است مانند رکوع و سجود و گاهی موجود نیست در بعض دیگر مانند اکل و شرب در ماه رمضان و ادای خمس و زکات و سعی و طواف و هروله در حج هرگاه امر به اینها وجود نمیداشت.

***

[1]) مناهج الوصول، ج1، ص371.