fa-osoolدرس خارج فقه و اصول

درس 390:

چهار‌شنبه 23/2/1405 هـ.ش مطابق با 26/ذی القعده/1447 هـ.ق، کابل، حوزه علمیّه دارالمعارف اهلبیت(ع).

تذکّر: دروس معظّم له عربی بوده به شاگردان فارسی ارائه می­گردد غیر از متون، احادیث و نقل و قول­ها.

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمدلله ربّ العالمین، الصّلاة والسّلام علی خیر خلقه و اشرف بریّته ابی القاسم المصطفی محمّد و علی آله الاطیبین و صحبه المنتجبین لاسیّما بقیة الله فی الارضین روحی و ارواح العالمین لتراب مقدمه الفداء.

ممکن است گفته شود که حج در آیه شریفه: «ولله علی الناس حجّ البیت من استطاع الیه سبیلا[1]» واجب فعلی است عند الاستطاعة هرچند که ظرف واجب متأخر است.

و همچنان ممکن است گفته شود که نماز واجب فعلی است هنگام تحصیل آب یا حفظ آن یا هنگام تعلّم احکام هرچند که ظرف نماز بعد از دخول وقت است و این مطلب در صحیحه زراره تصریح شده که آمده است: «اذا دخل الوقت وجب طهور و الصلاة[2]».

در اینجا اشکالی باقی مانده و آن اینکه چه فرق است بین اراقة الماء قبل از وقت با علم به اینکه بعد از وقت تحصیلش ممکن نیست و همچنان چه فرق است در اجناب رجل نفسش را بطور اختیار در مواقعه با اهلش قبل از وقت درحالی­که علم دارد به عدم تمکن طهارت مائیه بعد از وقت درحالی­که فقهاء عظام به تحریم اوّل(اراقة الماء) و جواز ثانی(اجناب الرجل نفسه) فتوا داده­اند و این فرق گذاشتن به هیچ وجه از وجوه مذکوره محلی ندارد.

مرحوم آخوند از این اشکال بدین صورت پاسخ می­دهد:

«انّ الواجبات الشرعیّة فمختلفة من ناحیة المقدمة فقد تکون القدرت المعتبرة قدرت مطلقة فعندئذ یجب تحصیلها او حفظها و قد یکون الواجب قدرت خاصّة و هی القدرت علی الصلاة مع الطهارة المائیة اذا لم یقدم علی مواقعة اهله فالتجویز من الفقهاء کاشف عن کون المعتبر هی القدرت الخاصّة لا العامة[3]».

***

[1]) آل عمران/97.

[2]) الوسائل، ج1، باب4 از ابواب وضوء، ح1.

[3]) کفایة الاصول، ج1، ص67.