fa-osoolدرس خارج فقه و اصول

درس 386:

شنبه 19/2/1405 هـ.ش مطابق با 22/ذی القعده/1447 هـ.ق، کابل، حوزه علمیّه دارالمعارف اهلبیت(ع).

تذکّر: دروس معظّم له عربی بوده به شاگردان فارسی ارائه می­گردد غیر از متون، احادیث و نقل و قول­ها.

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمدلله ربّ العالمین، الصّلاة والسّلام علی خیر خلقه و اشرف بریّته ابی القاسم المصطفی محمّد و علی آله الاطیبین و صحبه المنتجبین لاسیّما بقیة الله فی الارضین روحی و ارواح العالمین لتراب مقدمه الفداء.

انصاف این است که اشکالات اعلام و اعاظم بالتمام بر صاحب فصول وارد نیستند چنانکه مرحوم امام عدم ورود اشکال را بر صاحب فصول این گونه بیان می­کند:

«و قد استشکل علی الواجب المعلّق بامور اهمّها ما حکاه المحقق الخراسانی عن بعض اهل النظر و قرّره و فصّله بعض المدقّقین فی تعلیقته و لم یأت بشیئ مقنع مع طوله[1]».

مراد مرحوم امام از بعضی اهل نظر صاحب نهایة الدرایة است در تقریرات بحثش، جلد اوّل، صفحه 185 تا 188 که مرحوم ایشان اوّلاً اشکال مستشکلین را دفع می­کند و سپس تصریح می­کند که تقسیم صاحب فصول مورد پذیرش نیست که متن این سخن را مرحوم امام این گونه نقل می­کند:

«و هذا التقسیم فی الفصول ابداه لدفع اشکال وجوب المقدمة قبل وجوب ذی المقدمه و بعد تصویر وجوبها قبل وجوبه لا وقع لهذا التقسیم[2]».

و همچنان مرحوم صاحب لؤلؤ الغرویة اشکالات را بر صاحب فصول وارد نمی­داند و با کلمه “مدخول” عدم ورود اشکال را تصریح می­کند.

و امّا وجه عدم ورود اشکال شیخ اعظم این است که انکار ایشان بر مبنای خودش می­باشد که عدم رجوع قید بسوی هیئت باشد و در اینجا واجب معلّق معنی ندارد و امّا صاحب فصول تقسیمش حسب مبنای خودش می­باشد که همان مبنای مشهور است که رجوع قید بسوی هیئت باشد.

و امّا وجه عدم ورود اشکال صاحب کفایه بر صاحب فصول علاوه اینکه تقسیم ایشان به لحاظ تخیّل مشهور است که شرایط صحت صوم فردا را به غسل قبل از فجر می­داند فلذا این از اقسام واجب مشروط است نه واجب مطلق هذا اوّلاً.

ثانیاً: تخیّل مشهور این است که هر مقدمه­ی وجودیه برای واجب مطلق واجب است بعد از وجوب مقدمات وجودیه فلذا تقسیم ایشان برای دفع این کلیّت بر نفس خودش وارد است که مقدمه را سه گونه تقسیم کرده که عبارت باشد از: متأخره و متقارنه و متقدّمه و همچنان تقسیم کرده به سه قسم دیگر که عبارت باشند از: عادیه و عقلیه و شرعیه حیث اینکه همه اینها واجب اند.

و اشکال سوّمش بر کفایه این است که مکلّف قدرت ندارد بر ایجاد امر متأخر و همچنان اشکال می­کند که حصر صاحب فصول به غیر مقدور حصر به حساب نمی­آید بلکه از باب تمثیل است و مثال و المثال لا یسئل عنه چنانکه در آخر بحثش مقدور را نیز از اقسام واجب معلّق می­داند.

***

[1]) مناهج الوصول، ج1، ص358 و 359.

[2]) همان.