fa-osoolدرس خارج فقه و اصول

درس 384:

سه‌ شنبه 15/2/1405 هـ.ش مطابق با 18/ذی القعده/1447 هـ.ق، کابل، حوزه علمیّه دارالمعارف اهلبیت(ع).

تذکّر: دروس معظّم له عربی بوده به شاگردان فارسی ارائه می­گردد غیر از متون، احادیث و نقل و قول­ها.

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمدلله ربّ العالمین، الصّلاة والسّلام علی خیر خلقه و اشرف بریّته ابی القاسم المصطفی محمّد و علی آله الاطیبین و صحبه المنتجبین لاسیّما بقیة الله فی الارضین روحی و ارواح العالمین لتراب مقدمه الفداء.

و منها: ما اذا لزم من تقیید المادة محال فی قول الطبیب: «ان مرضت فاشرب المسهل فانّ شربه لدفع المرض و لا یعقل ان یکون المرض دخیلاً فی صلاح شرب المسهل بنحو الموضوعیّة بحیث یرجع القید الی المادة».

و من ذالک الکفارات فی الافطار و الظهار و حنث النذور و غیرها فانّ الامر بها لرفع منقصة حاصلة لاجل ارتکاب المحرّمات و لا یعقل ان یکن ارتکابها من قیود المادّة الی غیر ذالک[1]».

تقسیم دوّم واجب

واجب در تقسیم دوّم بازهم دو قسم می­شود یکی معلّق و دیگری منجّز و ناگفته نماند که این تقسیم به اعتبار واجب مطلق است و به واجب مشروط ارتباطی ندارد حسب تقسیمی که مرحوم صاحب فصول کرده که ایشان شیخ محمّد حسین فرزند شیخ محمّد رحیم اصفهانی حائری می­باشد که در سال 1254 هـ.ق داعی حق را لبیک گفته و مرحوم ایشان واجب منجز را اینگونه تعریف می­کند:

«انّه عبارة عمّا کان الوجوب و الواجب حالیّاً غیر متوقّف علی شیئ کوجوب معرفة الله(ج) و معرفة النبی(ص)»

و واجب معلّق را اینگونه تعریف می­کند:

«انّه عبارة عمّا کان الوجوب حالیّاً و الواجب استقبالیّا بحیث یکون حصوله و صحّته متوقّفاً علی امر استقبالی غیر مقدور[2]».

منظور صاحب فصول(ره) از این تعریف تفکیک هردو واجب است و مرحوم ایشان تقسیم دیگری نیز دارد به اعتبار دیگر که لازم است متن عبارت ایشان را بیاوریم:

«و ینقسم الواجب باعتبار آخر الی ما یتعلّق وجوبه بالمکلّف و لا یتوقّف حصوله علی امر غیر مقدور کالمعرفة و لیسمّ منجّزاً و الی ما یتعلّق وجوبه به و یتوقّف حصوله علی امر غیر مقدور له و لیسمّ معلّقاً کالحجّ فانّ وجوبه یتعلّق بالمکلّف من اوّل زمن الاستطاعة او خروج الرفقة و یتوقّف حصوله علی مجیئ وقته وهو غیر مقدور له».

***

[1]) مناهج الوصول، ج1، ص348.

[2]) الفصول، ص79.