درس 384:
سه شنبه 15/2/1405 هـ.ش مطابق با 18/ذی القعده/1447 هـ.ق، کابل، حوزه علمیّه دارالمعارف اهلبیت(ع).
تذکّر: دروس معظّم له عربی بوده به شاگردان فارسی ارائه میگردد غیر از متون، احادیث و نقل و قولها.
بسم الله الرحمن الرحیم
الحمدلله ربّ العالمین، الصّلاة والسّلام علی خیر خلقه و اشرف بریّته ابی القاسم المصطفی محمّد و علی آله الاطیبین و صحبه المنتجبین لاسیّما بقیة الله فی الارضین روحی و ارواح العالمین لتراب مقدمه الفداء.
و منها: ما اذا لزم من تقیید المادة محال فی قول الطبیب: «ان مرضت فاشرب المسهل فانّ شربه لدفع المرض و لا یعقل ان یکون المرض دخیلاً فی صلاح شرب المسهل بنحو الموضوعیّة بحیث یرجع القید الی المادة».
و من ذالک الکفارات فی الافطار و الظهار و حنث النذور و غیرها فانّ الامر بها لرفع منقصة حاصلة لاجل ارتکاب المحرّمات و لا یعقل ان یکن ارتکابها من قیود المادّة الی غیر ذالک[1]».
تقسیم دوّم واجب
واجب در تقسیم دوّم بازهم دو قسم میشود یکی معلّق و دیگری منجّز و ناگفته نماند که این تقسیم به اعتبار واجب مطلق است و به واجب مشروط ارتباطی ندارد حسب تقسیمی که مرحوم صاحب فصول کرده که ایشان شیخ محمّد حسین فرزند شیخ محمّد رحیم اصفهانی حائری میباشد که در سال 1254 هـ.ق داعی حق را لبیک گفته و مرحوم ایشان واجب منجز را اینگونه تعریف میکند:
«انّه عبارة عمّا کان الوجوب و الواجب حالیّاً غیر متوقّف علی شیئ کوجوب معرفة الله(ج) و معرفة النبی(ص)»
و واجب معلّق را اینگونه تعریف میکند:
«انّه عبارة عمّا کان الوجوب حالیّاً و الواجب استقبالیّا بحیث یکون حصوله و صحّته متوقّفاً علی امر استقبالی غیر مقدور[2]».
منظور صاحب فصول(ره) از این تعریف تفکیک هردو واجب است و مرحوم ایشان تقسیم دیگری نیز دارد به اعتبار دیگر که لازم است متن عبارت ایشان را بیاوریم:
«و ینقسم الواجب باعتبار آخر الی ما یتعلّق وجوبه بالمکلّف و لا یتوقّف حصوله علی امر غیر مقدور کالمعرفة و لیسمّ منجّزاً و الی ما یتعلّق وجوبه به و یتوقّف حصوله علی امر غیر مقدور له و لیسمّ معلّقاً کالحجّ فانّ وجوبه یتعلّق بالمکلّف من اوّل زمن الاستطاعة او خروج الرفقة و یتوقّف حصوله علی مجیئ وقته وهو غیر مقدور له».
***
[1]) مناهج الوصول، ج1، ص348.
[2]) الفصول، ص79.