درس 377:
یکشنبه 6/2/1405 هـ.ش مطابق با 9/ذی القعده/1447 هـ.ق، کابل، حوزه علمیّه دارالمعارف اهلبیت(ع).
تذکّر: دروس معظّم له عربی بوده به شاگردان فارسی ارائه می گردد غیر از متون، احادیث و نقل و قولها.
بسم الله الرحمن الرحیم
الحمدلله ربّ العالمین، الصّلاة والسّلام علی خیر خلقه و اشرف بریّته ابی القاسم المصطفی محمّد و علی آله الاطیبین و صحبه المنتجبین لاسیّما بقیة الله فی الارضین روحی و ارواح العالمین لتراب مقدمه الفداء.
انصاف این است که:
قاعده اختصاص به تکوین دارد و امّا تشریع غیر از تکوین است و در حقیقت حوزه تشریع جدا از حوزه تکوین است و خلطی که بین این هردو صورت گرفته موجب تطویل در اجوبه شده مخصوصاً جواب مرحوم آخوند و تطویل دال بر تمریض است، بنابراین چه مشکلی وجود دارد که شارع اقدس شیئ متأخر را شرط شیئ متقدم قرار دهد چنانکه در اغسال لیلیه می بینیم که این اغسال علّت صحّت صوم ماضیه ی مستحاضه است در بخش عبادات یا اینکه اجازه شرط صحّت عقد فضولی است در معاملات درحالیکه تکوین غیر از تشریع است و قاعده اختصاص به تکوین دارد.
در تشریع تعبّد ملاک است که قبول شیئ بدون سؤال و کلام باشد که معنایش تسلیم بدون فحص است از علّت احکام علی هذا اگر شارع طهارت را شرط نماز قرار نمی داد ما شرطیّت را نمی فهمیدیم چه رسد از تقدّم و تأخرش فلذا همان گونه که اصل شرطیّت شرعیّه به دست شارع است تقدّم و تأخرش نیز به دست شارع است.
علی ایّ حال اگر این جواب را پذیرفتید فهو و الّا جواب صاحب جواهر از بین جواب ها دارای مرتبه ای از رجحان است و پس از جواب جواهر جواب شیخ اعظم قرار دارد و امّا بقیه جوابها بالتمام مرجوح اند، هذا اوّلاً.
و ثانیاً: جواب مرحوم آخوند در حوزه فلسفه است و سؤال از حوزه اصول و فقه آنجا که آخوند فرمود: ظواهر لا یقاوم البرهان فلذا بین سؤال و جواب اصلا سنخیّت وجود ندارد و فقهاء تابع ظواهرند و الّا تمام استنباطات منهدم می شود چه در عبادات و چه در معاملات زیرا: ظواهر از امر و نهی است که دارد حکومت می کند و امّا مقولات فلسفی، اعتبارات ذهنیه است که مشرب آخوند را تشکیل می دهد دخالتی در عرف و شرع ندارد و عرف و شرع تابع مصالح و مفاسد است که از اوامر و نواهی ایجاد می شود.
بنابراین آنچه مؤثر است در عالم فقه و اصول نفس اجازات است در معاملات و نفس اغسال است در عبادات نه مفهوم آنها و نه لحاظ و لحوق و تعقّبش حتی تقدّم و تقارن و تأخر بی اثر است بلکه مؤثر نفس شروط است و نفس مقدّمات نه آنچه انتزاع می شود یا اعتبار مییابد فلذا دخالت فلسفه در اصول این مشکل را آفریده مثلی که در بحث طلب اراده دخیل شد و قلم شکست (کسر القلم) در اینجا نیز قلم آخوند رنگ ندارد(جفّ القلم).
***