fa-osoolدرس خارج فقه و اصول

درس 93:

سه شنبه 22/3/1403 هـ.ش مطابق با 4/ ذی الحجه/1445 هـ.ق، کابل، حوزه علمیّه دارالمعارف اهلبیت(ع).

تذکّر: دروس معظّم له عربی بوده به شاگردان فارسی ارائه می گردد غیر از متون، احادیث و نقل و قول ها.

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمدلله ربّ العالمین، الصّلاة والسّلام علی خیر خلقه و اشرف بریّته ابی القاسم المصطفی محمّد و علی آله الاطیبین و صحبه المنتجبین لاسیّما بقیة الله فی الارضین روحی و ارواح العالمین لتراب مقدمه الفداء.

نظریه مختار در حقیقت انشاء

پوشیده نماند که در کلام آخوند اشکالی وجود دارد و آن عبارت از اینست که:

بیان آخوند مستلزم تعدّد اعتبار می شود در حقیقت انشاء زیرا: وجود انشائی نزد مرحوم آخوند وجود خامس است در عالم اعتبار و همچنان ملکیت و زوجیت یا حرّیت و رقیّت معانی اعتباری ­اند که در خارج واقعیتی ندارند و این است معنای تعدّد در عالم اعتبار.

همچنان اشکال فوق متوجّه مشهور نیز می باشد زیرا: مشهور انشاء را تعریف کرده به اینکه انشاء استعمال لفظ است در معنی خودش به قصد همان معنی در عالم اعتبار و استعمال در مثال بعت در ملکیت به قصد ملکیت و در انکحت به قصد زوجیت و هکذا در اعتبارات دیگر به کدام ارتباط خواهد بود؟ و ارتباط ملکیت که معنی لفظ بعت می باشد یا از نوع ارتباط نار با حرارت است در عالم تکوین و یا از نوع ارتباط زوجیت است با اربعه در عالم عقل و منطق یا از نوع ارتباط بیع است با ملکیت در عالم تشریع و تقنین.

و روشن است که ارتباط بعت با ملکیت از نوع اوّل نیست که ارتباط تکوینی باشد به گواهی وجدان و عقل آدمی بنابراین دو قسم دیگر باقی ماند که عقل و شرع باشد و در این هنگام اگر شرع و عقل ملکیت را امضاء نکنند انشاء نزد مشهور محقق نمی شود، بنابراین بیع غاصب شیئ مغصوب را چه برای خودش یا برای غیرش به دلیل عدم امضای شرع و عقل انشاء به حساب نمی آید چه نزد آخوند و چه نزد مشهور، بنابراین این دو اشکال بطور یکسان متوجه آخوند و مشهور است و لکن مع هذا انسب و ارجح قول آخوند است و ترک قول مشهور.

***